Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΚΑΡΑΛΑΡ - Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΣΟΔΕΙΑΣ - ΛΑΟΣ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΟΣ ΑΔΕΛΦΩΜΕΝΟΙ ΠΑΛΑΙΒΟΥΝ ΣΚΛΗΡΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΟΔΕΙΑ, ΓΙΑ ΤΗ ΛΕΥΤΕΡΙΑ

 

Λαός και Ελληνικός Λαϊκός Στρατός στη μάχη της σοδειάς

Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΚΑΡΑΛΑΡ

Τη νύχτα της 29 προς 30 Ιουνίου, τμήματα της 3)54 ενισχυμένα από εφεδροελασίτες χτύπησαν αποφασιστικά τη γερμανική βάση στο χωριό Καραλάρ[1]. Η μάχη ήταν σκληρή και οι αντάρτες μας αφού ξεπάστρεψαν τις δύο Γερμανικές περίπολες χτύπησαν τους Γερμανούς μέσα στο χωριό. Οι Γερμανοί αιφνιδιάστηκαν και ούρλιαζαν απ’ τον τρόμο και την σύγχυση. Τα πολυβόλα τους σταμάτησαν και οι αντάρτες τους ρίχτηκαν με λύσσα. Πάνω από 50[2] Γερμανοί σκοτώθηκαν και δύο μεγάλα αυτοκίνητα κουβάλησαν στη Λάρισα τους τραυματίες τους. οι αντάρτες μας τους κατέστρεψαν 3 αντιαρματικά πυροβόλα και 3 αυτοκίνητα. Δικές μας απόλυες 4 νεκροί.

Την ίδια νύχτα, άλλο τμήμα του ΕΛΑΣ χτύπησε τους Γερμανούς που ήταν εγκατεστημένοι στο χτήμα του αρχιπροδότη Δημητρίου[3]. Ακόμα δεν μαθεύτηκαν τα’ αποτελέσματα.

Η πάλη του λαού μας συνεχίζεται σκληρή και μεγαλώνει. Όλος ο κόσμος στις πόλεις και τα χωριά, στα βουνά και στους κάμπους μας είναι έτοιμος να ριχτεί σε πιο αποφασιστικές μάχες πλάι στον τιμημένο λαϊκό στρατό μας τον ΕΛΑΣ για το σώσιμο της σοδειάς, για το ξεπάστρεμα των χιτλεροπροδοτών, για τη λευτεριά της πατρίδας μας.

 Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΣΟΔΕΙΑΣ

Ιούνης – Ιούλης 1944, στην περιφέρειά μας. Κανόνια και ντουφέκια αντιβουίζουν στην απέραντη απλοχωριά του κάμπου. Οι πρώτες μάχες δόθηκαν στο Μουσαλάρι (Ροδιά) και στη Μαρμάργιανη, στο Κεσερλί (Συκούριο) και στο ματωμένο Καραλάρ (Ελευθέριο Λάρισας)[4]. Ο αλύγιστος λαός μας που τσάκισε το λυσσασμένο κύμα της τρομοκρατίας των χιτλεροεασαδιτών ληστών, μπαίνει με ασύγκριτη μαχητικότητα και με ψηλό το φρόνημα στη μάχη της σοδειάς, στη μάχη για τη λευτεριά της χώρας μας. Νοιώθει πολύ καλά η πολυβασανισμένη αγροτιά μας, ότι το σώσιμο της σοδειάς δεν είναι μόνο υπόθεση δική της, μα υπόθεση ολόκληρου του αγωνιζόμενου λαού, Προϋπόθεση για τη συνέχιση της πάλης και για τη Νίκη.

Η μάχη της σοδειάς σήκωσε και γενίκευσε τον πολύχρονο αγώνα του Λαού μας. «Ούτε σπυρί στάρι στους καταχτητές και τους προδότες». Ήταν το σύνθημα που ακούγονταν απ’ άκρη σε άκρη, στα βουνά και στον κάμπο μας.

Άνδρες, γυναίκες και παιδιά δούλευαν και πάλευαν πλάι στον ηρωικό ΕΛΑΣ, τσακίζοντας το χέρι του άρπαγα χιτλεροπροδότη. Οι ηρωικοί αγώνες του Κόκκινου στρατού, που θυελλώδικα ορμούσε προς τη δύση, σαρώνοντας τους χιτλεροφασίστες, οι λαμπρές νίκες των Αγγλοαμερικανικών συμμάχων στη δύση και το νότο και η Επική Πάλη των υπόδουλων Λαών έδιναν περίσσιο θάρρος στον αγωνιζόμενο λαό της περιφέρειάς και τον καλούσαν σε γενικό συναγερμό.

Η ώρα της λευτεριάς μας ζύγωνε! Η ώρα του γενικού ξεσηκωμού σήμαινε. Άντρες, γυναίκες και παιδιά ορμούσαν στη μάχη. Πλημμυρισμένοι από μίσος προς τους καταχτητές και τους προδότες ρίχνονταν με ορμή στη μεγάλη μάχη!

Ο ΗΡΩΙΚΟΣ ΜΑΣ ΕΛΑΣ ΤΣΑΚΙΖΕΙ ΤΟΥΣ ΓΕΡΜΑΝΟΠΡΟΔΟΤΕΣ

Λαός και στρατός αδελφωμένοι δίνουν μαζί τη σκληρή μάχη για τη σοδειά και για τη λευτεριά. Ο θερισμός τελείωσε και άρχισε πυρετώδικα ο αλωνισμός. Βγήκαν πολλές μηχανές στον κάμπο που αλωνίζουν. Ο ΕΛΑΣ παρακολουθεί άγρυπνα τις κινήσεις του καταχτητή, στέκονταν άγρυπνος φρουρός της αγροτιάς μας και έδινε γερά χτυπήματα στους χιτλερικούς. Οι καβαλάρηδες του Μπουκουβάλα και τα παλληκάρια του Πηλιορείτη αλώνιζαν κυριολεχτικά τον κάμπο της Λάρισας, τσάκιζαν χιτλερικούς και προδότες φτάνοντας ως όξω από τη Λάρισα.

Στο ενεργητικό της I Μεραρχίας ήταν τεράστια η συμβολή της στην περίφημη μάχη της σοδειάς, με τα τμήματα του τακτικού και του εφεδρικού Ε.Λ.Α.Σ.
Το Γενικό Στρατηγείο έστριψε ένα σημαντικό μέρος των δυνάμεών του και ολόκληρη την ταξιαρχία ιππικού στη διάσωση της παραγωγής των σιτηρών, από την αρπαγή των κατοχικών στρατευμάτων. Για τον σκοπό αυτό έβγαλε μια διαταγή για τη μάχη της σοδειάς που όριζε τα παρακάτω:

1) Για την πεδιάδα της Θεσσαλίας, ζώνες ενέργειας: α) νότια του Πηνειού και δυτικά της σιδηροδρομικής γραμμής Λαμία-Λάρισα η μεραρχία με δύο τουλάχιστο τάγματα και μια ίλη ιππικού. β) Νότια του Πηνειού και ανατολικά της σιδηροδρομικής γραμμής Λαμία-Λάρισα η XVIταξιαρχία με δύο τάγματα πεζικού σε συνεργασία με ολόκληρη την ταξιαρχία ιππικού. γ) Βόρεια του Πηνειού η Χ μεραρχία τουλάχιστο με ένα τάγμα και μια ίλη ιππικού. 2) Για τις άλλες περιοχές οι μεραρχίες θα κανόνιζαν ανάλογα μέσα στους τομείς τους. 3) Τα τμήματα θα κατέβαιναν σε μικρές ομάδες στην πεδιάδα και θα χτυπούσαν κάθε τμήμα γερμανικό ή ελληνικό που συνεργάζονταν με τους γερμανούς, που θα επιχειρούσε να βγει από τις πόλεις και να προστατεύσει τα συγκροτήματα των αλωνιστικών μηχανών. Κατά την ενέργεια αυτή θα χρησιμοποιούνταν και ο εφεδρικός Ε.Λ.Α.Σ. 4) Θα χτυπούσαν τα συγκροτήματα αλωνιστικών μηχανών και θα κατέστρεφαν τις μηχανές (που χρησιμοποιούσαν οι κατακτητές) ή αν ήταν δυνατό θα έπαιρναν τις μηχανές και θα τις χρησιμοποιούσαν για να διευκολύνουν τους χωριάτες στο αλώνισμα υπό την προστασία του Ε.Λ.Α.Σ.[5]

Η ενέργεια αυτή ήτανε τολμηρή από στρατιωτικοτεχνική άποψη, και όμως διεξάχθηκε αποτελεσματικά. Οι επικές καμπίσιες μάχες του συγκροτήματος Καρατζά στο Κο­σκινά, στο Μπραΐμη, Ρούσο, στο Μπελέτσι, στη Ματαράγκα, στους Σοφάδες στο Χατζηχαλάρ,  από τμήματα του Μηχανικού Ολύμπου στον τομέα Γυρτώνη (Μπάκραινα), Αμπελώνα (Καζακλάρ), Βρυότοπο (Τσιαερλί), Ροδιά (Μουσαλάρ), Δελέρια, Αργυροπούλι (Καρατζόλ) και σε κάθε κομμάτι του Θεσσαλικού κάμπου, θα μείνουν ιστορικές και βαθιά χαραγμένες στην συλλογική μνήμη του λαού μας και ιδιαίτερα στη Θεσσαλική αγροτιά, που διέτρεχε άμεσα με κίνδυνο της ζωής της, τον κίνδυνο να της αρπάξουν τα προϊόντα των κόπων της.

 Οι γερμανοί και οι προδότες πλήρωσαν ακριβά κάθε τους απόπειρα για ληστεία και αρπαγή. Περισσότεροι από 67 νε­κροί και τραυματίες του εχθρού και 10 αιχμάλωτοι εασαδίτες στάθηκε ο αιματηρός απολογισμός μόνο της μάχης του Κοσκινά. Όσα αλωνιστικά συγκροτήματα επιχείρησαν να δουλέψουν για λογαριασμό των Γερμανών και δοσιλόγων πυρπολήθηκαν η ανατινάχτηκαν. Θετικό αποτέλεσμα των μαχών αυτών ήταν η αγροτιά να σώσει τη σοδιά της.[6]

---

[1] Το σημερινό όνομα του χωριού είναι: Ελευθέριο Λάρισας.
[2] Ο αριθμός των Γερμανών θυμάτων διαφέρει σε διάφορες περιγραφές εφημερίδων ή βιβλίων  της αντίστασης (Κόκκινη Σημαία, αριθ.5 / Γρηγόρης Ρέντης, 54 Σύνταγμα του ΕΛΑΣ, σελ.131) / Λάζαρος Αρσενίου, Η Θεσσαλία στην Αντίσταση, τ. Β΄, σελ.338 / Αλήθεια, 30.06.1944.
[3] Δημητρίου Κωνσταντίνος (Ντούλας), συμμετείχε στα ΕΑΣΑΔ και από τις δίκες των δοσίλογων φαίνεται να εμπλέκεται σε πολλές διώξεις και εκτελέσεις πατριωτών της αντίστασης. 
[4] Στις 23.09.1943, οι φονιάδες των S.S.  με Ανώτερο Στρατιωτικό διοικητή του Συντάγματος Εφόδου, Σιούμερς, εκτέλεσαν 40 Καραλαριώτες άνδρες.
[5] Στέφανος Σαράφης, ό.π., σ.389.
[6] ΘΕΣΣΑΛΙΑ στους ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥΣ ΑΓΩΝΕΣ, τεύχος 5, 2023 Άνοιξη, σελ. 43-44.

Η ΜΑΤΩΜΕΝΗ ΕΠΕΤΕΙΟΣ ΤΟΥ ΚΑΖΑΚΛΑΡ (ΑΜΠΕΛΩΝΑ)

 

Δεν πρόλαβαν να περάσουν τρεις μέρες από τις δολοφονίες των Ε.Α.Σ.Α.Δ. στη Λάρισα και στις 17 Μάη 1944 ήρθε η σειρά του Καζακλάρ (Αμπελώνα). Είναι κάποιες χρονολογίες που μένουν αξέχαστες γιατί έχουν γραφτεί με το άλικο αίμα πολλών αθώων ανθρώπων.

Ο κόσμος ανύποπτος από το πρωί πάει στις δουλειές του. Άλλοι στ’ αμπέλια, άλλοι στα καπνά τους, στα μποστάνια και σε κάθε δουλειά που έχει ο καθένας.

Ο καιρός είναι θαυμάσιος, ο ουρανός κατακάθαρος, ούτε ένα συννεφάκι στον ορίζοντα. Κατά το μεσημέρι ακούστηκε βουητό από αυτοκίνητα, που έρχονταν από τον δρόμο της Λάρισας και σε λίγο ξεπρόβαλαν δύο-τρεις μοτοσυκλέτες μια κούρσα με επικεφαλής μερικούς Γερμανούς, και δύο μεγάλα αυτοκίνητα Γερμανικά γεμάτα από κείνα τα ανθρωπόμορφα τέρατα, τους ΕΑΣΑΔίτες, που επικεφαλής τους ήταν ο Αμπελωνίτης δάσκαλος Δ. Μαλλιάρας[1].και  ο Δ. Ψαθάς   

Μόλις έφθασαν στα σύνορα του χωριού, πήδησαν κάτω από τα αυτοκίνητα και αμέσως άρχισαν τους πυροβολισμούς, να τρέχουν προς όλες τις κατευθύνσεις, όπου έβλεπαν ανθρώπους και με ουρλιαχτά λυσσασμένων λύκων να κυνηγούν τον κόσμο από τις δουλειές του και να διατάζουν να μαζευτεί στην πλατεία.

Και πράγματι, έπειτα από λίγο πάνω από δυο χιλιάδες άντρες και γυναίκες ήταν μαζεμένοι στην κεντρική πλατεία του χωριού σαν πουλιά στο δίχτυ, ενώ οι ΕΑΣΑΔίτες, μαζί με λίγους χωριανούς – μετέπειτα υπερπατριώτες – ερευνούσαν το πλήθος σαν πειναλέοι λύκοι. Τι έγινε μετά; Ούτε ένας Δάντης δεν θα μπορούσε να περιγράψει την Κόλαση που επακολούθησε…

Ξεδιάλεξαν από το πλήθος που κάθονταν περίτρομο καμιά ογδονταριά άντρες  και μερικές γυναίκες και τους έβαλαν μέσα σε ένα υπόγειο. Από κει έπαιρναν δυο-δυο, τους έβαζαν και κάθονταν στο πεζούλι της πλατείας και από κοντινή απόσταση τους πυροβολούσαν στο κρανίο. Τα μυαλά και τα αίματα πιτσίλιζαν το πεζούλι και έβαφαν κόκκινο τον τόπο γύρω. Όλα αυτά γίνονταν μπροστά στους Γερμανούς που παρακολουθούσαν τη σφαγή γελώντας απάνθρωπα.

Δεκατρεις πατριώτες σπαρτάριζαν κάτω από τις δολοφονικές σφαίρες των ΕΑΣΑΔιτών. Ο τόπος της εκτέλεσης είχε μεταβληθεί σε λίμνη αίματος. Το κεφάλι του Παναγ. Γκολέτσα, έβαλαν στο ακρόβαθρο του πεζοδρομίου και το έσπασαν χτυπώντας το με το τακούνι της αρβύλας του. Οι γόοι και οι αναστεναγμοί δυο χιλιάδων ανθρώπων συγκλόνιζαν την ατμόσφαιρα. Βουβά αναδίνονταν από τις ψυχές των ανθρώπων, που παρακολουθούσαν την ομαδική αυτή σφαγή η δίψα για εκδίκηση.[2]

Η διαμαρτυρίες και η έντονη αγανάκτηση των κατοίκων ήταν τόσο μεγάλη που σε συνδυασμό και με τα γεγονότα της Λάρισας που έγιναν τρεις μέρες νωρίτερα (παραμονές Αγίου Αχιλλείου), αλλά και για άλλες εγκληματικές πράξεις, ανάγκασαν τους Γερμανούς να κάνουν και μια εικονική δίκη, για εκτόνωση της διογκούμενης λαϊκής δυσαρέσκειας. Ανάγκασαν δε ακόμα και τα Ε.Α.Σ.Α.Δ. να βγάλουν μια δημόσια, υποκριτική ανακοίνωση, αφού πρώτα φρόντισαν να  φυγαδεύσουν τους εμπλεκόμενους με στυγερά εγκλήματα, προς τον Ε.Δ.Ε.Σ.(Ζέρβα), όπως φάνηκε αργότερα και από τις δίκες των δοσιλόγων.

  

Η  ανακοίνωση υπογράφονταν από τον Στρατιωτικό Διοικητή των ΕΑΣΑΔ, Κ. Καραγιώργο και δημοσιεύτηκε στον τοπικό τύπο και μεταξύ των άλλων ανέφερε:

…………………………………………………………………..

Ατυχώς, εν Καζακλάρ εξετράπησαν ευθείας οδού και της ψηλής Αντικομμουνιστικής αποστολής των και άλλα μέλη της Οργανώσεως μας, όπως ο Μαλλιάρας Δημ., ο Τζώνης Κωνσταντίνος, ο Σπυρόπουλος Θεόδ., ο Αρχιμανδρίτης Ηλίας. Ούτοι, μετά το παραστράτημα των εδραπέτευσαν και κρύβονται φοβούμενοι την σύλληψιν και τον πέλεκυν της δικαιοσύνης.

Παρακαλούμεν τους πάντας να παράσχουν ημίν στοιχεία δια την ενεστώσαν διαμονήν και σύλληψίν των.

Εν Λαρίση την 20ην Ιουνίου 1944.[3]

 Πριν εγκαταλείψουν το χωριό λεηλάτησαν αγρίως τα σπίτια των θυμάτων τους, όπως και πολλών άλλων και στρατολόγησαν περίπου πενήντα νέους για τον ΕΑΣΑΔ.

Σε μια δεύτερη επιδρομή τους, έπειτα από δέκα ημέρες, στις 27 Μαΐου, σκότωσαν άλλους τέσσερις στην πλατεία: τους:

Στα τέλη Μαΐου, σαράντα περίπου ΕΑΣΑΔίτες, ανάμεσά τους και οι Αμπελωνίτες, επανήλθαν στον Αμπελώνα με σκοπό να παραμείνουν εκεί για μεγάλο χρονικό διάστημα. Αλλά φαίνεται πως πληροφορήθηκαν, πως αντάρτες του Μηχανικού Ολύμπου ετοιμάζονταν να τους επιτεθούν, και έτσι εγκατέλειψαν εσπευσμένα το χωριό. Στις λίγες μέρες που έμειναν, έχοντας ως βάση τον Αμπελώνα, έκαναν επιδρομές στα γύρω χωριά τρομοκρατώντας, ληστεύοντας τον κόσμο και σκοτώνοντας όποιον αντιστασιακό τυχόν έπεφτε στα χέρια τους. Τελικά ο συνολικός απολογισμός των εκτελεσμένων πατριωτών του Αμπελώνα ήταν δέκα οκτώ.

Κι’ όμως τα τέρατα αυτά όχι μόνο δεν πλήρωσαν τα εγκλήματά τους, αλλά λίγο αργότερα κυβέρνησαν και ιδεολογικοί απόγονοί τους κυβερνούν ακόμα και σήμερα.

Η απόδοση της λαϊκής και κοινωνικής δικαιοσύνης είναι ζητούμενο και η χειραφέτηση του λαού μας για Αυτοδιάθεση και Ανεξαρτησία είναι ακόμα και σήμερα πιο απαραίτητη και αναγκαία από ποτέ.

---

[1] Ο Μαλλιάρας, αν και δικάσθηκε από το κακουργιοδικείο – Δικαστήριο Δοσιλόγων της Λάρισας τρεις φορές σε θάνατο για τις πράξεις του (προδοσία για την συνεργασία με το στρατό κατοχής), εν τούτοις όμως, με την «μέθοδο των συγκοινωνούντων δοχείων» τον φυγάδευσαν στον Ε.Δ.Ε.Σ. - αφού συνεργάζονταν - για να «ξεπλυθεί στην κολυμβήθρα του ψευτοπατριωτισμού». Μεταδεκεμβριανά τον ενέταξαν να υπηρετεί στον «εθνικό στρατό» και μάλιστα τον προβίβασαν σε υπολοχαγό!

[2] Η αφήγηση προέρχεται από το ημερολόγιο ενός γέρου Καζακλαριώτη

[3] ΛΑΡΙΣΑΪΚΟΣ ΤΥΠΟΣ,  22.6.1944

Η ΠΡΩΤΗ ΑΝΤΑΡΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΤΟΥ ΕΛΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ - Το πιστοποιητικό γέννησης.

 

Ο νομός Λάρισας χρεώνεται με την τιμητική διάκριση της συγκρότησης, πριν από 84 χρόνια, της Πρώτης Αντάρτικης Ομάδας του ΕΛΑΣ στην Ελλάδα.

Οι πόλεμοι, οι κοινωνικοπολιτικές καταστάσεις που ακολούθησαν τα επόμενα χρόνια στην πατρίδα μας, εξάλειψαν πολλές πρωτογενείς πηγές. Μέσα απ’ αυτά τα αποκαΐδια και τις στάχτες που άφησαν τα γεγονότα, ανασύρονται με πολύ μεγάλη προσπάθεια σπαράγματα[1] ντοκουμέντων που βοηθούν στην σύνθεση γεγονότων.  

Ένα τέτοιο εύρημα είναι αυτό το ντοκουμέντο- πιστοποιητικό που ανακαλύψαμε από θεσμικά δικαστικά αρχεία.

Να λοιπόν που ένα πιστοποιητικό θανάτου βάζει την «βούλα» του σε ένα πιστοποιητικό γέννησης.

Ληξιαρχική πράξη θανάτου του πρώτου εκτελεσμένου Λεγεωνάριου
από την πρώτη αντάρτικη ομάδα του Ε.Λ.Α.Σ. στην Ελλάδα.

 

Για να πραγματοποιηθεί αυτή η «επιχείρηση» στις 12 Μάη, χρειάστηκαν πολλές μέρες νωρίτερα για την προετοιμασία της (Συζήτηση στην ομάδα για την επιλογή στόχου της πρώτης δημόσιας πολεμικής εμφάνισης. Ανίχνευσης του πεδίου στόχου, κ.ά.). Αυτό άλλωστε περιγράφουν οι πρωταγωνιστές στην αφήγησή τους[2].

 

Οι ιστορικές στρεβλώσεις

Από πολύ νωρίς οι πρωταντάρτες του Ε.Λ.Α.Σ. διαπίστωσαν την προσπάθεια αλλοίωσης των πραγματικών ιστορικών γεγονότων, από διάφορες πλευρές.

Είναι χαρακτηριστική η αναφορά του Σμόλικα (Νίκου Ξυνού), ενός από τους πρώτους αντάρτες του Κάτω Ολύμπου, στον Χαράλαμπο Σουβλή, μόλις το 1946:

«Ακόμα δεν έκλεισε ένας χρόνος που παραδώσαμε τα όπλα και ενώ ξέρουν πως βρισκόμαστε στη ζωή και τα γραφτά τους θα τα διαβάσουμε, άρχισε η διαστρέβλωση. Σε λίγα χρόνια θα μειώσουν το ρόλο που παίξαμε για την δημιουργία του Ε.Λ.Α.Σ, ή θα μας σβήσουν τελείως και θα φανούν άλλοι οι δημιουργοί του».[3]

Η προφητική αυτή διαπίστωση είχε σαν αποτέλεσμα τη δημιουργία μιας «Συντακτικής Επιτροπής», που αποτελούνταν από τους πρωταγωνιστές: Σμόλικα[4], Μακεδόνα[5], Καραντάου[6] και Ασπροποταμίτη[7]. Αυτή η Επιτροπή συλλογικά, έγραψε για την δημιουργία του Ε.Λ.Α.Σ. στην Ανατολική Θεσσαλία που τελικά δημοσιεύτηκε στο, περιοδικό Εθνική Αντίσταση[8] .

Η δημοσίευση αυτή, ήταν η πλέον αναμφισβήτητη επιβεβαίωση για την σειρά εμφάνισης των ομάδων του ΕΛΑΣ, αφού τεκμηριώνεται από την κοινή κατάθεση των καπετανέων των δύο πρώτων ομάδων στην Ελλάδα, Μακεδόνα και Σμόλικα.

 

Ο Κώστας Γαμβέτας

Στην Θεσσαλία την απόφαση για το αντάρτικο ξεκίνημα το έφερε ο Κώστας Γαμβέτας (Ψηλός) που ο ίδιος παραβρέθηκε και παρακολούθησε την 8η Ολομέλεια του Κ.Κ.Ε., ανάμεσα μαζί με άλλα καθοδηγητικά στελέχη[9] που συναποφάσισαν για τον ένοπλο αγώνα[10].

Είχε ορισθεί επικεφαλής για την καθοδήγηση της Θεσσαλίας. Όταν έφτασε στην περιοχή το επίπεδο του οργανωμένου ανθρώπινου δυναμικού που βρήκε είχε όλες τις προϋποθέσεις για το έναυσμα του παρτιζάνικου κινήματος.

Η ευρύτερη περιοχή των Γόννων με πυρήνα τον πρωτοπόρο Ακροναυπλιώτη κομμουνιστή, Μήτσο Ασπροπούλιο (Παππού), αποτέλεσαν την μαγιά του αντάρτικου. 

Την απόφαση του Θεσσαλικού Γραφείου, στην ομάδα των καταδιωκόμενων την έφερε ο Αχτιδικός Κώστας Χαλκιάς (Βουνίσιος), από τα Αμπελάκια.

 Η σύσκεψη για την συγκρότηση έγινε, στην Καρακόπετρα (Έρημον όρος), στο μαντρί του Γραμμουστιάνου τέλη Απρίλη ή το αργότερο 2 Μάη. 1942.

Η ημερομηνία συγκρότησης αναδείχνεται από πάρα πολλές αναφορές (βιβλιογραφία, τύπος), με  σημαντικότερο κυρίως ντοκουμέντο, τη ληξιαρχική πράξη θανάτου του εκτελεσμένου λεγεωνάριου. Σ’ αυτήν καταγράφεται ο τόπος: Συκούριο έξωθεν του Δημοτικού Σχολείου, η ημερομηνία: 12 Μαΐου 1942, ημέραν Τρίτην και ώραν 9 μετά μεσημβρίας και ποιοι ήταν αυτοί που τον εκτέλεσαν: ομάδα Αντιστάσεως.

 

Και κάποιες άλλες αναφορές για την ημερομηνία...

Υπάρχουν βέβαια και πρωτοπόροι αντάρτες, όπως ο Χρ. Τσιρόπουλος, μαχητής 54 Συντάγματος Πηλίου-Μαυροβουνίου-Κισσάβου που γράφει:

…Βγήκαν οι πρώτοι αντάρτες στην περιφέρεια Ολύμπου - Κισσάβου. Συγκροτήθηκαν και οπλίστηκαν στις 25 του Μάρτη 1942 στην περιοχή Γόννων – Ραψάνης 7 αντάρτες.[12]

Ο Θόδωρος Καλλίνος (Αμάρμπεης), πλησιάζει περισσότερο αφού μας αναφέρει τις αρχές Μάη σαν ημερομηνία συγκρότησης. Επί πλέον, αποτύπωσε σε χάρτη την ακριβή θέση του  τόπου της ορκωμοσίας της ομάδας, που ταυτίζεται μ’ αυτήν που μας δίνουν οι προφορικές μαρτυρίες των πρώτων ανταρτών της περιοχής, αλλά και γραπτές.

Την πιο κοντινή  προσέγγιση προς την πραγματική ημερομηνία, επικαλούμενος τους σχετικούς διαλόγους που είχε με τον Γιώργο Καλδή (Κέδρος)[13]το 1945, καταγράφει ο Παναγιώτης Ζαβλιάκης από τα Αμπελάκια: « Την ημέρα εκείνη που συγκροτήθηκε σε σώμα η πρώτη ένοπλη ομάδα του Ε.Λ.Α.Σ, ήταν 2 Μαΐου 1942.»[14]

Άρης Βελουχιώτης

Όσο γι’ αυτούς που επιμένουν ακόμα για τον Άρη Βελουχιώτη πως συγκρότησε πρώτος την πρώτη Ομάδα του Ε.Λ.Α.Σ., τους διαψεύδει ο ίδιος ο Άρης. Στο  σημείωμα που έστειλε στη Λαμία, στον Γιάννη Χατζηπαναγιώτου γράφει:

Σας γνωρίζω ότι από 22 έως τας 25 τρέχοντος μηνός επραγματοποιήθει διαδοχικώς η σύναξις των πρώτων 15 εθελοντών του ΕΛΑΣ της Ρούμελης

Βέβαια για τη συμμετοχή και ετέρων εγκαταλείψαμε τη Σπερχειάδα και λημεριάζουμε στα ορεινά, αναμένοντες τους υπολοίπους.

Εκτός του ατομικού μας οπλισμού διαθέτουμε ένα οπλοπολυβόλο και πέντε περίστροφα.

26 Μαΐου 1942 – Κάπου στα βουνά της Ρούμελης

Άρης[11]

---

[1] Σπαράγματα: είναι τα αποσπασμένα κομμάτια ενός συνολικού έργου.

[2] Περιοδικό Εθνική Αντίσταση τεύχος 10 (1971), σ. 121-128.

[3] Χαράλαμπος Σουβλής (Ασπροποταμίτης), Ο ΕΛΑΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ, Λάρισα 1985, σ.11.

[4] Σμόλικας: ψευδώνυμο του Νίκου Ξυνού, από την Τσαριτσάνη. Καπετάνιος της δεύτερης αντάρτικης Ομάδας του Ε.Λ.Α.Σ. του Κάτω Ολύμπου

[5] Μακεδόνας: ψευδώνυμο του Δημήτρη Σαρακατσάνη, εργάζονταν και ζούσε στην Γυρτώνη, ενώ η καταγωγή του ήταν από το Βογατσικό Καστοριάς.. Καπετάνιος της πρώτης Αντάρτικης Ομάδας του  Ε.Λ.Α.Σ. του Κάτω Ολύμπου

[6] Καραντάου: ψευδώνυμο του Γκουγκούση Διονύση

[7] Ασπροποταμίτης: ψευδώνυμο του Χαράλαμπου Σουβλή, από τον Τύρναβο.

[8] Περιοδικό Εθνική Αντίσταση, ό.π..

[9] ΚΚΕ - Επίσημα Κείμενα, τόμος πέμπτος, εκδ. Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 1981, σ.59 αναφέρει: Στις εργασίες της 8ης Ολομέλειας πήραν μέρος τα παρακάτω μέλη της ΚΕ: Κώστας Λαζαρίδης, Πέτρος Ρούσος, Γιώργης Σιάντος, Λεωνίδας Στρίγκος, Ανδρέας Τσίπας, Ανδρέας Τζήμας και Χρυσά Χατζηβασιλείου. Πήραν επίσης μέρος και τα παρακάτω καθοδηγητικά στελέχη τού κόμματος: Μάρκος Βαφειάδης, Δημήτρης Βλαντάς. Κώστας Γαμβέτας. Πολύδωρος Δανιηλίδης, Καίτη Ζεύγου, Σπύρος Καλοδίκης. Αδάμ Μολυβδάς.  Αριστοτέλης Μπούρας. Θανάσης Χατζής και Κώστας Χατζήμαλης.

[10] ΚΚΕ - Επίσημα Κείμενα, ό.π., σ.67, η απόφαση έλεγε: Η οργάνωση ειδικών μαχητικών τμημάτων σ’ όλα τα βασικά κέντρα της χώρας, ικανών ν’ αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά την ένοπλη βία του κατακτητή, είναι αυτή τη στιγμή το βασικό μας καθήκον.

[11] Γιάννης Γ. Χατζηπαναγιώτου, (καπετάν Θωμάς), Η Πολιτική Διαθήκη του Άρη Βελουχιώτη, έκδ. Δωρικού, Αθήνα 1975, σ. 63-64

[12] ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ της Λάρισας, 26.05.1987.

[13] Ήταν μέλος της πρώτης ΕΛΑΣίτικης ομάδας. Καταγόταν από το Βογατσικό Καστοριάς και εξελίχτηκε σε καπετάνιο του Αρχηγείου Κισσάβου. Συμμετείχε από την αρχή στον ΔΣΕ. Μετά την πτώση του Γράμμου έμεινε ξεκομμένος στον Κίσσαβο και αυτοκτόνησε προκειμένου να μη πέσει στα χέρια των παρακρατικών και του στρατού, όταν είχε περικυκλωθεί σε περιοχή μεταξύ Σπηλιάς - Καρίτσας, τον Φεβρουάριο του 1950.

[14] Παναγιώτης Ζαβλιάκης, Το ξεκίνημα της Εθνικής Αντίστασης και ο ένοπλος αγώνας, εκδ. «Όμηρος», 1999, σ.139.

 

Η δολοφονία του Προέδρου του Εργατικού Κέντρου Λάρισας Κων. Ζιώτα

 

Στις 5 Γενάρη 1944 ένας Ιταλός φασίστας της μυστικής αστυνομίας, δολοφόνησε μέσα στο σπίτι του τον πρό­εδρο του ΕΚΛ Κ. Ζιώταν. μπήγοντας το στιλέτο στα στήθεια του. Ο Ζιώτας είχε τρέξει στις φωνές ενός πατριώτη που ζητούσε βοήθεια γιατί οι φασίστες του λεηλατούσαν το σπίτι.

Ο Κων. Ζιώτας ήτανε θαρραλέος αγωνιστής — συνδικαλιστής και προέρχονταν από τον κλάδο των οδηγών αυτοκινή­των. Πήρε στα χέρια του το κίνημα σε μια περίοδο που ο εχ­θρός είχε λυσσάξει από τα κτυπήματα τόσο στα μεγάλα πολε­μικά μέτωπα, όσο και από τα αντάρτικά κινήματα και ιδιαίτερα εδώ σε εποχή που είχε οργανωθεί τέλεια το εργατικό ΕΑΜ (Ε. Ε.Α.Μ.) και στο οποίο συμ­μετείχαν στελέχη από την πόλη όπως οι: Γαργαλιάνος, Δαμασιώτης, Δι­δασκάλου, Αλεξοπούλου κ.ά..

Αυτό όμως δέν άρεσε στον κατακτητή που βάλθηκε να εξοντώσει τον Ζιώτα. Βέβαια για την εξόντωσή του έβαλαν το χέρι τους και ντόπιοι δουλοπρεπείς συνεργάτες των καταχτητών.

Ο άνθρωπος των Γερμανών στο ΕΚΛ - υπήρχαν και τέτοιοι - είχε πει στη διοίκηση ότι ο Ζιώτας ήτανε κομμουνιστής και μάλιστα εκ των πλέ­ον δραστήριων...

Οι κατακτητές όμως είχαν αποφασίσει να τον εξοντώσουν και το βράδυ στις 5 Ιανουάριου ξημερώνοντας 6, ημέρα Τετάρ­τη, ο Κων. Ζιώτας έπεφτε δολοφονικά χτυπημένος στο σπίτι του.

Την κηδεία του Ζιώτου παρακολούθησε ολόκληρος ο Λαρισαϊκός λαός κι’ η νέα του γενιά, σ’ εκδήλωση φλογερού μίσους ενάντια στα χιτλερικά χτήνη.  

Πρωτοχρονιά 1943 - Το πρώτο ΕΛΑΣίτικο σαμποτάζ του νεοσύστατου Μηχανικού Ολύμπου

Η πρώτη ομάδα του ΕΛΑΣ στον κάτω Όλυμπο συ­νήλθε το Μάη του 1942[1] με εντολή της οργάνωσης ΕΑΜ Λάρισας, που καθοδηγητής της ήταν ο Κ. Γαμβέτας και αντιπρόσωπος της περιφερειακής οργάνωσης ο Κώστας Χαλκιάς απ’ τα Αμπελάκια Λάρισας. Η ομάδα αυτή αποτελούνταν από 6 μέλη, ήτοι τους Πούλιου Μήτσιο (Παππού) από τους Γόννους, Κορδέλα Βάϊο επί­σης από τους Γόννους, Σαρακατσιάνη Δημ. (Μακεδόνα), Καλδή Γιώργο (Κέδρο), και οι δύο απ’ το Βογατσικό Καστοριάς, και τους Μποροζίκα Χρυσόστομο και Μάρκο Γιώργο απ’ το Μακρυχώρι Λάρισας.

Ο Παππούς με τον Κορδέλα έμειναν στον Κάτω Ό­λυμπο και οι υπόλοιποι 4 πέρασαν στον Κίσσαβο. Στην ομάδα του Κάτω Ολύμπου κατατάχτηκαν αρκε­τοί αντάρτες, οι οποίοι είχαν υπηρετήσει στο μηχανικό του τακτικού στρατού και κατά συνέπεια, ήταν οι πιο κατάλληλοι για τη δημιουργία σαμποτέρ, και, εφ’ όσον αποφασίστηκε να γίνει σαμποτάζ, χωρίστηκαν απ’ την ομάδα Πούλιου (Παππού ) και απετέλεσαν άλλη ομάδα με επικεφαλής τον Κορδέλα Βάιο. Σ' αυτή την ομάδα ρίχτηκε η ιδέα να γίνει σαμποτάζ στη γραμμή μεταξύ Τεμπών και Πλαταμώνα. Εκρηκτικά όμως, δεν υπήρ­χαν καθόλου.

Τότε αποφασίζουν να ξηλώσουν τις σιδη­ροτροχιές της γραμμής. Αφού συγκέντρωσαν τα απα­ραίτητα εργαλεία, λοστούς και διάφορα κλειδιά, την 30 Δεκεμβρίου 1942 οι άνδρες της ομάδας, ξεβιδώνουν με τεράστιες δυσκολίες τα μπουλόνια μιας σιδηροτροχιάς κοντά στο σταθμό Πλαταμώνα, με απο­τέλεσμα να εκτροχιασθεί αμαξοστοιχία του εχθρού και με απώλειες 35 νεκρούς Γερμανούς.

Η ομάδα μετά την εκτροχίαση συμπτύχθηκε στο χω­ριό Κρανιά.

Οι Γερμανοί ανησύχησαν και αποφάσισαν την πρώ­τη εκκαθαριστική επιχείρηση. Έτσι στις 31-12-42, νύχτα, φτάνουν στα χωριά Κρανιά.

Στην Κρανιά βρίσκεται η ομάδα Κορδέλα και η ομά­δα Παππού. Είναι Πρωτοχρονιά, ήπιαν και λίγο και στρατωνίζονται στην εκκλησιά Άγιος Ταξιάρχης. Ο σκοπός Μητσιμπώνης δεν αντιλαμβάνεται τους. Γερμανούς έγκαιρα και συλλαμβάνεται αιχμάλωτος. Οι υπό­λοιποι που βρίσκονται στην εκκλησία κατορθώνουν να ξεφύγουν κακήν κακώς. Οι Γερμανοί έχουν ήδη κυ­κλώσει το χωριό. Με τα πρώτα ντουφεκίδια οι άνδρες του χωριού προσπαθούν να κρυφτούν. Ο πρώτος ξά­δερφός μου[2], Νίκος Γράβαλος, πρσπαθώντας να ξεφύγει, χτυπιέται από μυδράλιο και έτσι έχουμε τον πρώτο νεκρό.

Οι Γερμανοί πιάνουν ομήρους το δάσκαλο του χω­ριού Τσάτσαρο Σωτήρη και τον Παπαθανάση, παπά του χωριού. Ο δάσκαλος εκτελέστηκε στο στρατόπεδο Παύλου Μελά. Έκαψαν αρκετά σπίτια και συμπτύχθηκαν στην Ραψάνη όπου εγκατέστησαν την Κομαντατούρα της Γκεστάπο. Απ’ τη Ραψάνη έπιασαν ομήρους τους: 1) Τίτο Νίκο, 2) Κανάτα Γιώργο και 3) Τσιστιλαρά Αντώνη, οι οποίοι στάλθηκαν στο στρατόπεδο Παύ­λου. Μελά, όπου και εκτελέσθηκαν.

Έτσι από την 1η Ιανουάριου 1943 στη περιοχή Κά­τω Ολύμπου έχει εγκατασταθεί, στη Ραψάνη, γερμανι­κή δύναμη ως προφυλακή για τη σιδηροδρομική γραμ­μή.

---

[1] Θεσσαλία στους Κοινωνικούς Αγώνες,  τεύχος 4, σελ. 6-55, Δημήτρης Μπάρμπας – 80 χρόνια από την γέννηση του Ε.Λ.Α.Σ.. 2 ΜΑΗ 1942 Συγκροτήθηκε η πρώτη αντάρτικη ομάδα του Ε.Λ.Α.Σ. στην Ελλάδα.

[2] Γιώργη Ζαρογιάννη (Καβαλλάρης) - Αναμνήσεις από την Εθνική Αντίσταση (ΕΛΑΣ), εκδ. Αφών Τολίδη, Αθήνα, σελ. 64-71.

22 Δεκέμβρη 1942 - Ιταλικό Στρατόπεδο Λάρισας

Κύπριοι αιχμάλωτοι πολέμου. 12/09/1942 στο Ιταλικό στρατόπεδο Λάρισας

Οι παραμονές των γιορτών των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς, δεν λάμπουν πάντα από την ομορφιά της αναμονής των θερμών και χαρούμενων ευχών και εκδηλώσεων των συγγενών και φίλων. Υπάρχουν δυστυχώς και περιπτώσεις, όπως ο πόλεμος, που μεταβάλουν τις ανθρώπινες σχέσεις σε κτηνώδεις καταστάσεις.

Μια τέτοια μέρα έζησαν οι αιχμάλωτοι πατριώτες μας στο ιταλικό στρατόπεδο που βρίσκονταν στο αεροδρόμιο 83 χρόνια πριν

Παραθέτω χωρίς καμία παρέμβαση, αυτούσια την αφήγηση ενός αιχμαλώτου, του Γ. Δεληκάρη[1], όπως την βίωσε.

Ξημέρωνε Κυριακή 22 Δεκεμβρίου και στο θάλαμό μας μέσα είχαμε 10 νεκρούς. Τους μαζέ­ψαμε με προσοχή και τους βάλαμε στη γωνιά του θαλάμου και ορκιστήκαμε όλοι επάνω στο πτώμα τους εκδίκηση για τους αίτιους της καταστροφής αυτής και άθελά μας σιγοτραγουδούσαμε «Μαύρη είν' η νύχτα στα βουνά κι’ ο Έλλην ξεσπαθώνει»[2], τό­σα σιγά για να μη μας ακούσουν οι Ιταλοί γιατί αλλοίμονό μας. Θα μας σκότωναν όλους. Ζητούσαν αφορμή για να μας καθαρίσουν μια για πάντα. Άλλω­στε μας το είπανε. Εδώ που ήρθατε θα πεθάνετε όλοι. Ήθελαν να μας ξεπαστρέψουν για |να φέρουν και άλλους γιατί έξω στο βουνό άρχισε να γίνεται αισθητή η λαϊκή αντίσταση.

Έτσι λοιπόν σιγά πεθαίναμε, δίχως καμμιά ιατρική περίθαλψη και δίχως ρούχα για να κοιμηθούμε. Κοιμόμασταν μέσ’ το νερό, πάνω σε άχυρα και από πάνω η σκεπή ήταν μισάνοιχτη, κι’ όταν έβρεχε γέμι­ζε ο θάλαμος. Έτσι μας είχαν χειρότερα και από ζώα.

Μόλις άνοιξε λοιπόν η πόρτο του θαλάμου και μπήκαν μέσα οι Ιταλοί μαζί με τον προδότη Αντώνη άρχισαν με κλοτσιές και βουρδουλιές να μας χτυπούν σαν τα σκυλιά λέγοντός μας «Μην τους κλαίτε παλιόσκυλα, γιατί και σεις θα πεθάνετε αύριο». Και ο προδότης Αντώνης μπρος στο θέαμα αυτό γελούσε σαν τσακάλι.

|Μα τότε συνέβη κάτι το τρο­μερό, κάτι το αλλόκοτο. ένα ! γεροντάκι φώναζε με όλη τη δύναμη της φωνής του, «Που θα πάτε άτιμοι φασίστες όσους και να σκοτώσετε από μας, θα μείνουν για να μας εκδικηθούν». Αυτό είπε ο γέρος και άρχισε να βγάζει κάτι άναρθρες κραυγές. Ο γέρος τρελάθηκε. Τότε οι Ι­ταλοί σαν τσακάλια χύμηξαν επάνω του και παίρνοντας μια μεγάλη πέτρα που είχαμε βάλλει πίσω από την πόρτα του θαλάμου μας για στήριγμα, την έριξαν επάνω στο κεφάλι του, κι’ ο γέρος σωριάστηκε κάτω με τις γροθιές σφιγμένες, έτσι σα να εκδήλωνε όλο το μίσος του γι’ αυτούς. Μετά από αυτά μας έβγαλαν στο κρύο και στη λάσπη και μας χτυπούσαν γυμνούς μέχρις ότου πέσαμε κάτω αναίσθητοι.

Έτσι μας άφησαν μέχρι το βράδυ δίχως νερά και φαΐ και δί­χως ρούχα, γιατί δεν μας άφησαν να τα πάρουμε. Όταν μας διέταξαν να μπούμε μέσα ημείς προσπαθήσαμε να μπούμ
ε με δυσκολία και από την εξάντληση γι’ αυτά μας άρχισαν πάλι στις κλω­τσιές αφήνοντας άλλους 10 νε­κρούς από τα βασανιστήρια και το κρύο.

Όλα όμως αυτά δεν μας λύγησαν το ηθικό μας κι’ ούτε μας έσπασαν τη θέληση, αλλά αντίθετα μας ατσάλωσαν την ψυχή και μας έκαναν λαϊκούς αγωνιστές αντάξιους ταυ αγώνα που καταβάλαμε και των προσδοκιών του λοού μας.[3]

---

[1] Δεληκάρης Γιώργος του Χαράλαμπου από τον Πειραιά.

[2] Αυτά ήταν κάποια από τα πρώτα τραγούδια που τραγουδούσαν οι Αντιστασιακοί.

[3] «ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ», Όργανο του Παραρτήματος Θεσσαλίας, της Εθνικής Αλληλεγγύης Ελλάδας, αρ. φύλλου 34,  1945.11.25, σ.2.