Η ΠΡΩΤΗ ΑΝΤΑΡΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΤΟΥ ΕΛΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ - Το πιστοποιητικό γέννησης.

 

Ο νομός Λάρισας χρεώνεται με την τιμητική διάκριση της συγκρότησης, πριν από 84 χρόνια, της Πρώτης Αντάρτικης Ομάδας του ΕΛΑΣ στην Ελλάδα.

Οι πόλεμοι, οι κοινωνικοπολιτικές καταστάσεις που ακολούθησαν τα επόμενα χρόνια στην πατρίδα μας, εξάλειψαν πολλές πρωτογενείς πηγές. Μέσα απ’ αυτά τα αποκαΐδια και τις στάχτες που άφησαν τα γεγονότα, ανασύρονται με πολύ μεγάλη προσπάθεια σπαράγματα[1] ντοκουμέντων που βοηθούν στην σύνθεση γεγονότων.  

Ένα τέτοιο εύρημα είναι αυτό το ντοκουμέντο- πιστοποιητικό που ανακαλύψαμε από θεσμικά δικαστικά αρχεία.

Να λοιπόν που ένα πιστοποιητικό θανάτου βάζει την «βούλα» του σε ένα πιστοποιητικό γέννησης.

Ληξιαρχική πράξη θανάτου του πρώτου εκτελεσμένου Λεγεωνάριου
από την πρώτη αντάρτικη ομάδα του Ε.Λ.Α.Σ. στην Ελλάδα.

 

Για να πραγματοποιηθεί αυτή η «επιχείρηση» στις 12 Μάη, χρειάστηκαν πολλές μέρες νωρίτερα για την προετοιμασία της (συζήτηση επιλογή στόχου πρώτης δημόσιας πολεμικής εμφάνισης, ανίχνευσης του πεδίου στόχου, κ.ά.). Αυτό άλλωστε περιγράφουν οι πρωταγωνιστές στην αφήγησή τους[2].

 

Από πολύ νωρίς οι πρωταντάρτες του Ε.Λ.Α.Σ. διαπίστωσαν την προσπάθεια αλλοίωσης των πραγματικών ιστορικών γεγονότων.

Είναι χαρακτηριστική η αναφορά του Σμόλικα (Νίκου Ξυνού), ενός από τους πρώτους αντάρτες του Κάτω Ολύμπου, στον Χαράλαμπου Σουβλή, μόλις το 1946:

«Ακόμα δεν έκλεισε ένας χρόνος που παραδώσαμε τα όπλα και ενώ ξέρουν πως βρισκόμαστε στη ζωή και τα γραφτά τους θα τα διαβάσουμε, άρχισε η διαστρέβλωση. Σε λίγα χρόνια θα μειώσουν το ρόλο που παίξαμε για την δημιουργία του Ε.Λ.Α.Σ, ή θα μας σβήσουν τελείως και θα φανούν άλλοι οι δημιουργοί του».[3]

Η προφητική αυτή διαπίστωση είχε σαν αποτέλεσμα τη δημιουργία μιας «Συντακτικής Επιτροπής» που αποτελούνταν από τους Σμόλικα[4], Μακεδόνα[5], Καραντάου[6] και Ασπροποταμίτη[7]. Η Επιτροπή συλλογικά, έγραψε συνοπτικά, για την δημιουργία του Ε.Λ.Α.Σ. στην Ανατολική Θεσσαλία που τελικά δημοσιεύτηκε στο, περιοδικό Εθνική Αντίσταση[8] .

Η δημοσίευση αυτή, ήταν η πλέον αναμφισβήτητη επιβεβαίωση για την σειρά εμφάνισης των ομάδων του ΕΛΑΣ τεκμηριώνεται από την κοινή κατάθεση της καταγραφής από τους δύο πρώτους καπετάνιους των δύο ομάδων του

Σημαντικότατο στοιχείο η συλλογική και η πρώιμη καταγραφή των γεγονότων συγκρότησης των πρώτων ομάδων του Ε.Λ.Α.Σ. στην Ελλάδα, από τους ίδιους τους επικεφαλής
καπεταναίους. Μακεδόνα και Σμόλικα.

 

Στην Θεσσαλία την απόφαση για το αντάρτικο ξεκίνημα το έφερε ο Κώστας Γαμβέτας (Ψηλός) που ο ίδιος παραβρέθηκε και παρακολούθησε την 8η Ολομέλεια του Κ.Κ.Ε., σαν μέλος της Κ.Ε.[9] που αποφάσισε για τον ένοπλο αγώνα[10].

Είχε ορισθεί επικεφαλής για την καθοδήγηση της Θεσσαλίας. Το επίπεδο του οργανωμένου έτοιμου ανθρώπινου υλικού που βρήκε στην περιοχή είχε όλες τις προϋποθέσεις για το έναυσμα του παρτιζάνικου κινήματος.

Η ευρύτερη περιοχή των Γόννων με πυρήνα, πυλώνα και πρωτοπόρο παλιό κομμουνιστή τον Ακροναυπλιώτη Μήτσο Ασπροπούλιο (Παππού) αποτέλεσαν την μαγιά του αντάρτικου. Την απόφαση του Θεσσαλικού Γραφείου (Γαμβέτα), στην ομάδα των καταδιωκόμενων την έφερε ο Κώστας Χαλκιάς (Βουνίσιος) από τα Αμπελάκια. Η σύσκεψη για την συγκρότηση έγινε στην Καρακόπετρα (Έρημον όρος), στο μαντρί του Γραμμουστιάνου τέλη Απρίλη ή το αργότερο 2 Μάη. 1942.

Η ημερομηνία συγκρότησης αναδείχνεται από πάρα πολλές αναφορές (βιβλιογραφεία, δημοσιεύσεις σε εφημερίδες), με κυρίως σημαντικότερο πρόσθετο ντοκουμέντο, τη ληξιαρχική πράξη θανάτου του εκτελεσμένου λεγεωνάριου. Σ’ αυτήνί καταγράφεται ο τόπος, η ημερομηνία και ποιοι ήταν αυτοί που τον εκτέλεσαν.

 

Όσο γι’ αυτούς που επιμένουν ακόμα για τον Άρη Βελουχιώτη πως συγκρότησε πρώτος την πρώτη Ομάδα του Ε.Λ.Α.Σ., τους διαψεύδει ο ίδιος ο Άρης. Με το  σημείωμα που έστειλε στη Λαμία, στον Γιάννη Χατζηπαναγιώτου γράφει:

Σας γνωρίζω ότι από 22 έως τας 25 τρέχοντος μηνός επραγματοποιήθει διαδοχικώς η σύναξις των πρώτων 15 εθελοντών του ΕΛΑΣ της Ρούμελης

Βέβαια για τη συμμετοχή και ετέρων εγκαταλείψαμε τη Σπερχειάδα και λημεριάζουμε στα ορεινά, αναμένοντες τους υπολοίπους.

Εκτός του ατομικού μας οπλισμού διαθέτουμε ένα οπλοπολυβόλο και πέντε περίστροφα.

26 Μαΐου 1942 – Κάπου στα βουνά της Ρούμελης

Άρης[11]

 

Και κάποιες άλλες αναφορές...

Υπάρχουν βέβαια και πρωτοπόροι αντάρτες, όπως ο Χρ. Τσιρόπουλος, μαχητής 54 Συντάγματος Πηλίου-Μαυροβουνίου-Κισσάβου που γράφει:

…Βγήκαν οι πρώτοι αντάρτες στην περιφέρεια Ολύμπου - Κισσάβου. Συγκροτήθηκαν και οπλίστηκαν στις 25 του Μάρτη 1942 στην περιοχή Γόννων – Ραψάνης 7 αντάρτες.[12]

Θόδωρος Καλλίνος (Αμάρμπεης), πλησιάζει περισσότερο αφού μας αναφέρει τις αρχές Μάη σαν ημερομηνία συγκρότησης. Επί πλέον, αποτύπωσε σε χάρτη την ακριβή θέση του τον τόπο της ορκωμοσίας της ομάδας, που ταυτίζεται μ’ αυτόν που μας δίνουν οι προφορικές μαρτυρίες των πρώτων ανταρτών της περιοχής, αλλά και γραπτές.

Την πιο κοντινή  προσέγγιση προς την πραγματική ημερομηνία επικαλούμενος τους σχετικούς διαλόγους που είχε με τον Γιώργο Καλδή (Κέδρος)[13]το 1945, καταγράφει ο Παναγιώτης Ζαβλιάκης από τα Αμπελάκια: « Την ημέρα εκείνη που συγκροτήθηκε σε σώμα η πρώτη ένοπλη ομάδα του Ε.Λ.Α.Σ, ήταν 2 Μαΐου 1942.»[14]

---

[1] Σπαράγματα: είναι τα αποσπασμένα κομμάτια ενός συνολικού έργου.

[2] Περιοδικό Εθνική Αντίσταση τεύχος 10 (1971), σ. 121-128.

[3] Χαράλαμπος Σουβλής (Ασπροποταμίτης), Ο ΕΛΑΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ, Λάρισα 1985, σ.11.

[4] Σμόλικας: ψευδώνυμο του Νίκου Ξυνού, από την Τσαριτσάνη. Καπετάνιος της δεύτερης αντάρτικης Ομάδας του Ε.Λ.Α.Σ. του Κάτω Ολύμπου

[5] Μακεδόνας: ψευδώνυμο του Δημήτρη Σαρακατσάνη, εργάζονταν και ζούσε στην Γυρτώνη, ενώ η καταγωγή του ήταν από το Βογατσικό Καστοριάς.. Καπετάνιος της πρώτης Αντάρτικης Ομάδας του  Ε.Λ.Α.Σ. του Κάτω Ολύμπου

[6] Καραντάου: ψευδώνυμο του Γκουγκούση Διονύση

[7] Ασπροποταμίτης: ψευδώνυμο του Χαράλαμπου Σουβλή, από τον Τύρναβο.

[8] Περιοδικό Εθνική Αντίσταση, ό.π..

[9] ΚΚΕ - Επίσημα Κείμενα, τόμος πέμπτος, εκδ. Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 1981, σ.59 αναφέρει: Στις εργασίες της 8ης Ολομέλειας πήραν μέρος τα παρακάτω μέλη της ΚΕ: Κώστας Λαζαρίδης, Πέτρος Ρούσος, Γιώργης Σιάντος, Λεωνίδας Στρίγκος, Ανδρέας Τσίπας, Ανδρέας Τζήμας και Χρυσά Χατζηβασιλείου. Πήραν επίσης μέρος και τα παρακάτω καθοδηγητικά στελέχη τού κόμματος: Μάρκος Βαφειάδης, Δημήτρης Βλαντάς. Κώστας Γαμβέτας. Πολύδωρος Δανιηλίδης, Καίτη Ζεύγου, Σπύρος Καλοδίκης. Αδάμ Μολυβδάς.  Αριστοτέλης Μπούρας. Θανάσης Χατζής και Κώστας Χατζήμαλης.

[10] ΚΚΕ - Επίσημα Κείμενα, ό.π., σ.67, η απόφαση έλεγε: Η οργάνωση ειδικών μαχητικών τμημάτων σ’ όλα τα βασικά κέντρα της χώρας, ικανών ν’ αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά την ένοπλη βία του κατακτητή, είναι αυτή τη στιγμή το βασικό μας καθήκον.

[11] Γιάννης Γ. Χατζηπαναγιώτου, (καπετάν Θωμάς), Η Πολιτική Διαθήκη του Άρη Βελουχιώτη, έκδ. Δωρικού, Αθήνα 1975, σ. 63-64

[12] ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ της Λάρισας, 26.05.1987.

[13] Ήταν μέλος της πρώτης αυτής ομάδας. Καταγόταν από το Βογατσικό Καστοριάς και εξελίχτηκε σε καπετάνιο του Αρχηγείου Κισσάβου. Συμμετείχε από την αρχή στον ΔΣΕ. Μετά την πτώση του Γράμμου έμεινε ξεκομμένος στον Κίσσαβο και αυτοκτόνησε προκειμένου να μη πέσει στα χέρια των παρακρατικών και του στρατού, όταν είχε περικυκλωθεί σε περιοχή μεταξύ Σπηλιάς και Καρίτσας, τον Φεβρουάριο του 1950.

[14] Παναγιώτης Ζαβλιάκης, Το ξεκίνημα της Εθνικής Αντίστασης και ο ένοπλος αγώνας, εκδ. «Όμηρος», 1999, σ.139.