Η ΠΡΩΤΗ ΑΝΤΑΡΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΤΟΥ ΕΛΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ - Το πιστοποιητικό γέννησης.

 

Ο νομός Λάρισας χρεώνεται με την τιμητική διάκριση της συγκρότησης, πριν από 84 χρόνια, της Πρώτης Αντάρτικης Ομάδας του ΕΛΑΣ στην Ελλάδα.

Οι πόλεμοι, οι κοινωνικοπολιτικές καταστάσεις που ακολούθησαν τα επόμενα χρόνια στην πατρίδα μας, εξάλειψαν πολλές πρωτογενείς πηγές. Μέσα απ’ αυτά τα αποκαΐδια και τις στάχτες που άφησαν τα γεγονότα, ανασύρονται με πολύ μεγάλη προσπάθεια σπαράγματα[1] ντοκουμέντων που βοηθούν στην σύνθεση γεγονότων.  

Ένα τέτοιο εύρημα είναι αυτό το ντοκουμέντο- πιστοποιητικό που ανακαλύψαμε από θεσμικά δικαστικά αρχεία.

Να λοιπόν που ένα πιστοποιητικό θανάτου βάζει την «βούλα» του σε ένα πιστοποιητικό γέννησης.

Ληξιαρχική πράξη θανάτου του πρώτου εκτελεσμένου Λεγεωνάριου
από την πρώτη αντάρτικη ομάδα του Ε.Λ.Α.Σ. στην Ελλάδα.

 

Για να πραγματοποιηθεί αυτή η «επιχείρηση» στις 12 Μάη, χρειάστηκαν πολλές μέρες νωρίτερα για την προετοιμασία της (Συζήτηση στην ομάδα για την επιλογή στόχου της πρώτης δημόσιας πολεμικής εμφάνισης. Ανίχνευσης του πεδίου στόχου, κ.ά.). Αυτό άλλωστε περιγράφουν οι πρωταγωνιστές στην αφήγησή τους[2].

 

Οι ιστορικές στρεβλώσεις

Από πολύ νωρίς οι πρωταντάρτες του Ε.Λ.Α.Σ. διαπίστωσαν την προσπάθεια αλλοίωσης των πραγματικών ιστορικών γεγονότων, από διάφορες πλευρές.

Είναι χαρακτηριστική η αναφορά του Σμόλικα (Νίκου Ξυνού), ενός από τους πρώτους αντάρτες του Κάτω Ολύμπου, στον Χαράλαμπο Σουβλή, μόλις το 1946:

«Ακόμα δεν έκλεισε ένας χρόνος που παραδώσαμε τα όπλα και ενώ ξέρουν πως βρισκόμαστε στη ζωή και τα γραφτά τους θα τα διαβάσουμε, άρχισε η διαστρέβλωση. Σε λίγα χρόνια θα μειώσουν το ρόλο που παίξαμε για την δημιουργία του Ε.Λ.Α.Σ, ή θα μας σβήσουν τελείως και θα φανούν άλλοι οι δημιουργοί του».[3]

Η προφητική αυτή διαπίστωση είχε σαν αποτέλεσμα τη δημιουργία μιας «Συντακτικής Επιτροπής», που αποτελούνταν από τους πρωταγωνιστές: Σμόλικα[4], Μακεδόνα[5], Καραντάου[6] και Ασπροποταμίτη[7]. Αυτή η Επιτροπή συλλογικά, έγραψε για την δημιουργία του Ε.Λ.Α.Σ. στην Ανατολική Θεσσαλία που τελικά δημοσιεύτηκε στο, περιοδικό Εθνική Αντίσταση[8] .

Η δημοσίευση αυτή, ήταν η πλέον αναμφισβήτητη επιβεβαίωση για την σειρά εμφάνισης των ομάδων του ΕΛΑΣ, αφού τεκμηριώνεται από την κοινή κατάθεση των καπετανέων των δύο πρώτων ομάδων στην Ελλάδα, Μακεδόνα και Σμόλικα.

 

Ο Κώστας Γαμβέτας

Στην Θεσσαλία την απόφαση για το αντάρτικο ξεκίνημα το έφερε ο Κώστας Γαμβέτας (Ψηλός) που ο ίδιος παραβρέθηκε και παρακολούθησε την 8η Ολομέλεια του Κ.Κ.Ε., ανάμεσα μαζί με άλλα καθοδηγητικά στελέχη[9] που συναποφάσισαν για τον ένοπλο αγώνα[10].

Είχε ορισθεί επικεφαλής για την καθοδήγηση της Θεσσαλίας. Όταν έφτασε στην περιοχή το επίπεδο του οργανωμένου ανθρώπινου δυναμικού που βρήκε είχε όλες τις προϋποθέσεις για το έναυσμα του παρτιζάνικου κινήματος.

Η ευρύτερη περιοχή των Γόννων με πυρήνα τον πρωτοπόρο Ακροναυπλιώτη κομμουνιστή, Μήτσο Ασπροπούλιο (Παππού), αποτέλεσαν την μαγιά του αντάρτικου. 

Την απόφαση του Θεσσαλικού Γραφείου, στην ομάδα των καταδιωκόμενων την έφερε ο Αχτιδικός Κώστας Χαλκιάς (Βουνίσιος), από τα Αμπελάκια.

 Η σύσκεψη για την συγκρότηση έγινε, στην Καρακόπετρα (Έρημον όρος), στο μαντρί του Γραμμουστιάνου τέλη Απρίλη ή το αργότερο 2 Μάη. 1942.

Η ημερομηνία συγκρότησης αναδείχνεται από πάρα πολλές αναφορές (βιβλιογραφία, τύπος), με  σημαντικότερο κυρίως ντοκουμέντο, τη ληξιαρχική πράξη θανάτου του εκτελεσμένου λεγεωνάριου. Σ’ αυτήν καταγράφεται ο τόπος: Συκούριο έξωθεν του Δημοτικού Σχολείου, η ημερομηνία: 12 Μαΐου 1942, ημέραν Τρίτην και ώραν 9 μετά μεσημβρίας και ποιοι ήταν αυτοί που τον εκτέλεσαν: ομάδα Αντιστάσεως.

 

Και κάποιες άλλες αναφορές για την ημερομηνία...

Υπάρχουν βέβαια και πρωτοπόροι αντάρτες, όπως ο Χρ. Τσιρόπουλος, μαχητής 54 Συντάγματος Πηλίου-Μαυροβουνίου-Κισσάβου που γράφει:

…Βγήκαν οι πρώτοι αντάρτες στην περιφέρεια Ολύμπου - Κισσάβου. Συγκροτήθηκαν και οπλίστηκαν στις 25 του Μάρτη 1942 στην περιοχή Γόννων – Ραψάνης 7 αντάρτες.[12]

Ο Θόδωρος Καλλίνος (Αμάρμπεης), πλησιάζει περισσότερο αφού μας αναφέρει τις αρχές Μάη σαν ημερομηνία συγκρότησης. Επί πλέον, αποτύπωσε σε χάρτη την ακριβή θέση του  τόπου της ορκωμοσίας της ομάδας, που ταυτίζεται μ’ αυτήν που μας δίνουν οι προφορικές μαρτυρίες των πρώτων ανταρτών της περιοχής, αλλά και γραπτές.

Την πιο κοντινή  προσέγγιση προς την πραγματική ημερομηνία, επικαλούμενος τους σχετικούς διαλόγους που είχε με τον Γιώργο Καλδή (Κέδρος)[13]το 1945, καταγράφει ο Παναγιώτης Ζαβλιάκης από τα Αμπελάκια: « Την ημέρα εκείνη που συγκροτήθηκε σε σώμα η πρώτη ένοπλη ομάδα του Ε.Λ.Α.Σ, ήταν 2 Μαΐου 1942.»[14]

Άρης Βελουχιώτης

Όσο γι’ αυτούς που επιμένουν ακόμα για τον Άρη Βελουχιώτη πως συγκρότησε πρώτος την πρώτη Ομάδα του Ε.Λ.Α.Σ., τους διαψεύδει ο ίδιος ο Άρης. Στο  σημείωμα που έστειλε στη Λαμία, στον Γιάννη Χατζηπαναγιώτου γράφει:

Σας γνωρίζω ότι από 22 έως τας 25 τρέχοντος μηνός επραγματοποιήθει διαδοχικώς η σύναξις των πρώτων 15 εθελοντών του ΕΛΑΣ της Ρούμελης

Βέβαια για τη συμμετοχή και ετέρων εγκαταλείψαμε τη Σπερχειάδα και λημεριάζουμε στα ορεινά, αναμένοντες τους υπολοίπους.

Εκτός του ατομικού μας οπλισμού διαθέτουμε ένα οπλοπολυβόλο και πέντε περίστροφα.

26 Μαΐου 1942 – Κάπου στα βουνά της Ρούμελης

Άρης[11]

---

[1] Σπαράγματα: είναι τα αποσπασμένα κομμάτια ενός συνολικού έργου.

[2] Περιοδικό Εθνική Αντίσταση τεύχος 10 (1971), σ. 121-128.

[3] Χαράλαμπος Σουβλής (Ασπροποταμίτης), Ο ΕΛΑΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ, Λάρισα 1985, σ.11.

[4] Σμόλικας: ψευδώνυμο του Νίκου Ξυνού, από την Τσαριτσάνη. Καπετάνιος της δεύτερης αντάρτικης Ομάδας του Ε.Λ.Α.Σ. του Κάτω Ολύμπου

[5] Μακεδόνας: ψευδώνυμο του Δημήτρη Σαρακατσάνη, εργάζονταν και ζούσε στην Γυρτώνη, ενώ η καταγωγή του ήταν από το Βογατσικό Καστοριάς.. Καπετάνιος της πρώτης Αντάρτικης Ομάδας του  Ε.Λ.Α.Σ. του Κάτω Ολύμπου

[6] Καραντάου: ψευδώνυμο του Γκουγκούση Διονύση

[7] Ασπροποταμίτης: ψευδώνυμο του Χαράλαμπου Σουβλή, από τον Τύρναβο.

[8] Περιοδικό Εθνική Αντίσταση, ό.π..

[9] ΚΚΕ - Επίσημα Κείμενα, τόμος πέμπτος, εκδ. Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 1981, σ.59 αναφέρει: Στις εργασίες της 8ης Ολομέλειας πήραν μέρος τα παρακάτω μέλη της ΚΕ: Κώστας Λαζαρίδης, Πέτρος Ρούσος, Γιώργης Σιάντος, Λεωνίδας Στρίγκος, Ανδρέας Τσίπας, Ανδρέας Τζήμας και Χρυσά Χατζηβασιλείου. Πήραν επίσης μέρος και τα παρακάτω καθοδηγητικά στελέχη τού κόμματος: Μάρκος Βαφειάδης, Δημήτρης Βλαντάς. Κώστας Γαμβέτας. Πολύδωρος Δανιηλίδης, Καίτη Ζεύγου, Σπύρος Καλοδίκης. Αδάμ Μολυβδάς.  Αριστοτέλης Μπούρας. Θανάσης Χατζής και Κώστας Χατζήμαλης.

[10] ΚΚΕ - Επίσημα Κείμενα, ό.π., σ.67, η απόφαση έλεγε: Η οργάνωση ειδικών μαχητικών τμημάτων σ’ όλα τα βασικά κέντρα της χώρας, ικανών ν’ αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά την ένοπλη βία του κατακτητή, είναι αυτή τη στιγμή το βασικό μας καθήκον.

[11] Γιάννης Γ. Χατζηπαναγιώτου, (καπετάν Θωμάς), Η Πολιτική Διαθήκη του Άρη Βελουχιώτη, έκδ. Δωρικού, Αθήνα 1975, σ. 63-64

[12] ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ της Λάρισας, 26.05.1987.

[13] Ήταν μέλος της πρώτης ΕΛΑΣίτικης ομάδας. Καταγόταν από το Βογατσικό Καστοριάς και εξελίχτηκε σε καπετάνιο του Αρχηγείου Κισσάβου. Συμμετείχε από την αρχή στον ΔΣΕ. Μετά την πτώση του Γράμμου έμεινε ξεκομμένος στον Κίσσαβο και αυτοκτόνησε προκειμένου να μη πέσει στα χέρια των παρακρατικών και του στρατού, όταν είχε περικυκλωθεί σε περιοχή μεταξύ Σπηλιάς - Καρίτσας, τον Φεβρουάριο του 1950.

[14] Παναγιώτης Ζαβλιάκης, Το ξεκίνημα της Εθνικής Αντίστασης και ο ένοπλος αγώνας, εκδ. «Όμηρος», 1999, σ.139.

 

Η ΣΦΑΓΗ ΣΤΟ ΔΟΜΕΝΙΚΟ από τους δήθεν ήπιους Ιταλούς – Ο φασισμός με όποιο μανδύα και αν εμφανιστεί βάρβαρος παραμένει

Φλεβάρης του 1943.

Το αντάρτικο κίνημα όλο και δυνάμωνε από εκείνους τους πατριώτες που άφησαν τις δικές τους δουλειές και το προσωπικό τους συμφέρον. Και όπως έλεγε ο Κολοκοτρώνης για τους επαναστάτες του 1821:

Έτρεξαν, εκόπιασαν  και εθυσιάσθηκαν διά την κοινήν ελευθερίαν, και δεν εμισθώθησαν δι’ απόλαυσιν υλικήν. Εκείνων εκ των Ελλήνων πρέπει να επαινώμεν και να μακαρίζωμεν… Και λίγο παρακάτω συμπληρώνει: Πρώτον και κύριον έργον των επαναστατών είναι να σκοτώσουν τον εχθρόν της πατρίδος των, δια να του αφαιρέσουν την εξουσίαν …[1]

Το μήνυμα που πήρε η αντάρτικη ομάδας του ΕΛΑΣ , του Β. Οικονόμου, έλεγε ότι κάπου εκεί κοντά γίνονταν συμπλοκή ανάμεσα σε αντάρτες και σε μια ιταλική φάλαγγα.

Δύναμη από 50 παρτιζάνους μοιρασμένη σε τρεις ομάδες κι αθέατη, είχε στήσει ενέδρα πίσω από τους γήλοφους της περιοχής, στην θέση Μαυρίτσα στον δρόμο ανάμεσα στο Δομένικο και στη Μυλόγουστα. Στις δέκα και μισή το πρωί μια φάλαγγα με 4 φορτηγά ιταλικά, δύο μοτοσικλετιστές που προπορεύονταν, πλησίασε στο σημείο της ενέδρας. Ένας αντάρτης έριξε μια χειροβομβίδα στις μοτοσυκλέτες. Ο ένας μοτοσικλετιστής σκοτώθηκε, ενώ ο άλλος έκανε στροφή και με ταχύτητα έφυγε προς την αντίθετη κατεύθυνση, προς την Μυλόγουστα, όπου στάθμευε ένας λόχος Ιταλικού στρατού.  Μόλις οι αντάρτες αντίκρισαν τους Ιταλούς, έβαλαν μ’ όλα τα όπλα και τα πολυβόλα από τις θέσεις τους, ενάντια στη διερχόμενη φάλαγγα.

Οι δυνάμεις των Ιταλών ξεπερνούσαν την δύναμη του τάγματος. Το ανακοινωθέν αριθ. 4[2] του Στρατηγείου Θεσσαλίας του ΕΛΑΣ αναφέρει πως ενεφανίσθης 6 αυτοκίνητα πλήρη Ιταλών στρατιωτών, περίπου 130 αν  και κατά τις πληροφορίες των ανταρτών κατευθύνονταν προς τα Χάσια για να «χτενίσουν» τα γύρω χωριά που τα «πατούσε» ο ΕΛΑΣ.

Χαλάζι οι σφαίρες και το κροτάλισμα των πολυβόλων, έδειχνε πως η συμπλοκή συνεχιζόταν αμείωτη και με αδιάκοπη σφοδρότητα και ένταση. Η μάχη φαίνονταν πως δεν πήγαινε καλά για τους Ιταλούς. Σε λίγο πάνω από το πεδίο εμφανίστηκαν δύο αεροπλάνα που άρχισαν να διαγράφουν αμέσως αλλεπάλληλους κύκλους.

Αφού έκαναν την αναγνώριση άρχισαν να πολυβολούν άγρια σε κάθε κατεύθυνση, αναγκάζοντας τους αντάρτες να συμπτυχθούν προς τα ενδότερα.

Ο απολογισμός εκείνης της σύγκρουσης ήταν εννέα νεκροί και τραυματίες Ιταλοί και ένας αντάρτης βαριά τραυματισμένος[3]. Ο Δημήτρης Μπαλής, επιτελάρχης της Ιης Μεραρχίας του ΕΛΑΣ και διευθυντής του 3ου Γραφείου επιχειρήσεων, μας δίνει 60 περίπου νεκρούς Ιταλούς και 30 τραυματίες, που άντλησε από το «Ημερολόγιο της Ιης Μεραρχίας»[4].

Ο μοτοσικλετιστής που έφθασε στην Μυλόγουστα ενημέρωσε τους Ιταλούς για την επίθεση και εκείνοι ειδοποίησαν τις φρουρές της Ελασσόνας και του Τυρνάβου.

Τρεις φάλαγγες αυτοκινήτων με εξαγριωμένους ιταλούς στρατιώτες και λεγεωνάριους, ξεκίνησαν από τον Τύρναβο, την κοντινή Μυλόγουστα και την Ελασσόνα, σκορπίζοντας τον θάνατο στο δρόμο τους, καθώς κατευθύνονταν στον τόπο της ενέδρας, ανάμεσα στα χωριά Αμούρι και Δομένικο.

 

Ο ρόλος των δοσίλογων - Λεγεωνάριων

Ιδιαίτερο ρόλο διαδραμάτισε ο δωσίλογος συνεργάτης των κατακτητών διορισμένος από αυτούς πρόεδρος της κοινότητας του χωριού Νίκος Χώτος, που βοήθησε τους Ιταλούς, αφού τους παρέδωσε μια ονομαστική κατάσταση των κατοίκων.

 Όπως αναφέρονται στα Πρακτικά της δίκης των δοσιλόγων:

Από το χωριό μας υπηρετεί ως λεγεωνάριος μόνον[5] ο Νικόλαος Χώτος, τον οποίον ο Ματούσης και ο Διαμάντης διόρισαν Πρόεδρον της Κοινότητας Δομενίκου. Πρόεδρος της Κοινότητος Δομενίκου ήμην εγώ, αλλά κατ’ εντολήν του Ματούση και Διαμάντη παρέδωσα την προεδρίαν εις τον Νικόλαον Χώτον όστις μετά τριήμερον έφερεν και έγραφον διαταγήν της Νομαρχίας Λαρίσης περί διορισμού αυτού και αντικαταστάσεώς μου. Ο Νικόλαος Χώτος έγινε όργανον των Ιταλών και απεκόμισε πολλά κέρδη εκ της μετά των Ιταλών συνεργασίας του…[6]

Αλλά και σε κάθε δράση των κατοχικών στρατευμάτων, δίπλα τους βρίσκονταν οι απαραίτητοι ντόπιοι καταδότες. Αυτό αναδείχνεται και πάλι από τις δίκες των δοσιλόγων για τον Οκταβιανό Χατζημπύρο, κάτοικο Πραιτωρίου Ελασσόνας, από μαρτυρίες[7]:

Ο Οκταβιανός Χατζημπύρος ήτο[8] εις την Ιταλικήν φάλαγγα, ότε την εκτύπησαν οι αντάρτες, και μάλιστα ετραυματίσθη και μετά επακολούθησε η καταστροφή του Δομενίκου.

Σε άλλη κατάθεση:

Ο Οκταβιανός Χατζημπύρος φορούσε το σήμα του ιταλού επιλοχίου και την ημέρα που οι αντάρται που χτύπησαν του Ιταλούς πήγε εις την Ελασσόνα να φέρει τους Ιταλούς. Μετείχε δε ενεργώς όλων των πράξεων του ιταλικού στρατού.

Και σε τρίτη μαρτυρία για τον ίδιο αναφέρεται:

Ο Οκταβιανός Χατζημπύρος ήτο ντυμένος ως Ιταλός, εις αυτόν δε οφείλεται ο θάνατος του ήρωος της Αλβανίας ταγματάρχου Μπαλντούμη, τον οποίο επρόδωσε στους Ιταλούς.

Κι αυτό είναι μόνο ένα μικρό δείγμα της συμβολής του δοσιλογισμού στην «υπόθεση του Δομένικου», αφού συμμετείχαν και πολλοί άλλοι, όπως ο Αδάμος ά Αδαμάκης Μπίλης (Μπίλιας). 

Νικόλαος  Μπαμπαλής

Αξίζει να αναφέρουμε τη στάση που κράτησε ο διοικητής της Υποδιοίκησης Χωροφυλακής Ελασσόνας, Νικόλαος Μπαμπαλής, που έστειλε στο ιταλικό Φρουραρχείο Ελασσόνας επιστολή διαμαρτυρίας και αναφέρθηκε στις θηριωδίες των Ιταλών φασιστών, φθάνοντας στο σημείο να κατηγορήσει τους Ιταλούς πως τέτοια κακουργήματα διαπράττουν μόνο οι βάρβαροι. Ακόμα την επιστολή του έστειλε στον Διεθνή Ερυθρό Σταυρό, στο υπουργείο των Εσωτερικών και το Αρχηγείο Χωροφυλακής.

Το αποτέλεσμα ήταν η φυλάκιση και η καταδίκη του σε θάνατο, ποινή την οποία τελικά γλίτωσε. Δε γλίτωσε όμως τη μεταφορά του σε στρατόπεδο συγκέντρωσης στην Ιταλία. Μετά την απελευθέρωση επέστρεψε στην Ελλάδα, κρίθηκε ακατάλληλος για τη Βασιλική Χωροφυλακή και διώχθηκε από τις τάξεις της[9]. Ο Νικόλαος Μπαμπαλής επέδειξε αυτοθυσία και δε φοβήθηκε να υπερασπιστεί το δίκαιο ενάντια στις θηριωδίες των Ιταλών σε αντίθεση με πολλούς δωσίλογους

Από παρελθούσης Τρίτης κωμόπολις, Δομενίκου δεν υπάρχει. Στρατός κατοχής με επικεφαλής αξιωματικούς, εξ αφορμής μιας επιθέσεως ενεργηθείσης κατ’ αυτού επί δημοσίας οδού Τυρνάβου - Ελασσόνος υπό 50δος ενόπλων ανταρτών και ενισχυθείς εκ Λαρίσης - Τυρνάβου - Ελασσόνος με στρατόν και αεροπορίαν, δεν επεδόθη εις δίωξιν ανταρτών, αλλά μετά λύσσης επεδόθη εις εύκολον ηρωϊσμόν, δηλαδή σύλληψιν και φόνον αθώων, διαρπαγήν και πυρπόλησιν οικιών. Εκτός συλληφθέντων εντός κωμοπόλεως συνέλαβον εν υπαίθρω πάντα ασχολούμενον εις γεωργικός εργασίας και τους εφόνευσαν. Μέχρι στιγμής αριθμός εκτελεσθέντων υπερβαίνει 150, χωρίου Μυλόγουστα 15, χω­ρίου Αμούρι 5[10], πυρποληθείσαι οικίαι 200. Δομενίκου θρήνοι, οδυρμοΙ και κραυγσί απελπισίας ακούονται και συγκινητικαί σκηναί εκτυλίσσονται. Απορφανισθείσαι οικογένειαι στερούνται στέγης, τροφής και παντός χρειώδους.

ΟΙ ΦΟΝΟΙ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΙΝΑΙ ΕΡΓΟΝ ΣΑΣ

Ο ίδιος υποδιοικητής, που πλημμύρισε από πρωτοφανή αγανάκτηση, έστειλε προς την Ιταλική Διοίκηση έγγραφο στο οποίο μεταξύ άλλων ανέφερε.

Διαμαρτύρομαι με όλην την δύναμιν της ψυχής μου ως αξιωματι­κός και ως άνθρωπος διά τα αποτρόπαια εγκλήματα, τα οποία την παρελθούσαν Τρίτην 16ην τρέχοντος μηνός διέπραξεν εις Δομένικον ο στρατός σας, έχων δυστυχώς αξιωματικούς επικεφαλής, διά της θανατώσεως 150 αθώων και αόπλων πολιτών Δομενίκου, Απορφανίσας ισα­ρίθμους οικογενείας και ρίψας εις την δυστυχίαν και θλϊψιν αρκετάς εκατοντάδας αθώων γυναικοπαίδων και πυρπολήσας υπερδιακοσίας οικΙας μετά των υπαρχόντων των και αφού προηγουμένως οι αξιωματικοί και οι στρατιώται σας αφήρεσαν ό,τι πολύτιμον αντικείμενον εύρον.

Και άλλοτε στρατιώται σας και αξιωματικοί διέπραξαν εγκλήματα, φονεύσαντες αθώους, πολίτας και επεχειρήσατε να συγκαλύψετε τα εγκλήματα αυτά και δεν εδίστασαν οι αξιωματικοί σας να αποδώσουν τους φόνους εις Έλληνας (λεγεωναρίους) περιβληθέντας δήθεν στολάς Ιταλών και επεχείρησαν να με εκβιάσουν να υποβάλω αναφοράν, αναιρούσαν προηγουμένην διά της οποίας κατήγγειλα τους φόνους αυτούς Τώρα ποίαν δικαιολογίαν θα προβάλετε; Ημείς, στηριζόμενοι εις τα γεγονότα του ΔΟΜΕΝΙΚΟΥ, θα πιστεύωμεν ακραδάντως ότι όλοι οι φόνοι Ελλήνων είναι έργον σας.

---

[1] Απομνημονεύματα του Κολοκοτρώνη, παρουσίαση Γ. Τερσέτη - Α. Πολυζωϊδη, Φωτάκου, , επιμέλεια Έλλης Αλεξίου, εκδ. Ιστορικές 1821, Αθήνα 1977, σ.43.

[2] Λανθασμένα ο Λάζαρος Αρσενίου στο βιβλίο του Η Θεσσαλία στην Αντίσταση (1999), τ. Α΄, σ.236, γράφει ανακοινωθέν Αρχηγείου Β. Θεσσαλίας αριθ. 6.

[3] Αυτόν τον απολογισμό μας τον δίνει ο Βάσος Καλογιάννης σε μια αναφορά του στον τοπικό τύπο.

[4] Δημήτρης Εμ. Μπαλλής, Ο ΕΛΑΣ στη Θεσσαλία, εκδ. Σ.Ε., Αθήνα 1981, σ. 204.

[5] Υπήρχαν και άλλοι δέκα (10) αναφέρει άλλος αφηγητής.

[6]  Πρακτικά Ε.Δ.Δ. του Εφετείου της Λάρισας με αριθμό 159/1946 // Σταύρος Παπαγιάννης, Τα Παιδιά της Λύκαινας…, εκδ. Σοκόλη, Αθήνα 2004, σ.49.

[7] Ό.π., σ. 65

[8] Ό.π., μαζί με τον Οκταβιανό ήταν και ο αδερφός του.σ. 160 [αφήγηση Ανδρέα Πάκα]

[9] Λάζαρος Αρσ. Αρσενίου, Η Θεσσαλία στην Αντίσταση, εκδόσεις «έλλα», Λάρισα, τόμος Α’, σελ. 237.

[10] Ο συνολικός αριθμός των δολοφονημένων από τους Ιταλούς δίνεται διαφορετικός από όσους έχουν γράψει, γιατί υπάρχει η δυσκολία της καταγραφής εκείνων των διάσπαρτων εκτελεσμένων που βρέθηκαν έξω από τα χωριά, κατά τη συνολική διαδρομή των κατοχικών στρατευμάτων που κινήθηκαν μεταξύ Ελασσόνας καιΤυρνάβου.

Η δολοφονία του Προέδρου του Εργατικού Κέντρου Λάρισας Κων. Ζιώτα

 

Στις 5 Γενάρη 1944 ένας Ιταλός φασίστας της μυστικής αστυνομίας, δολοφόνησε μέσα στο σπίτι του τον πρό­εδρο του ΕΚΛ Κ. Ζιώταν. μπήγοντας το στιλέτο στα στήθεια του. Ο Ζιώτας είχε τρέξει στις φωνές ενός πατριώτη που ζητούσε βοήθεια γιατί οι φασίστες του λεηλατούσαν το σπίτι.

Ο Κων. Ζιώτας ήτανε θαρραλέος αγωνιστής — συνδικαλιστής και προέρχονταν από τον κλάδο των οδηγών αυτοκινή­των. Πήρε στα χέρια του το κίνημα σε μια περίοδο που ο εχ­θρός είχε λυσσάξει από τα κτυπήματα τόσο στα μεγάλα πολε­μικά μέτωπα, όσο και από τα αντάρτικά κινήματα και ιδιαίτερα εδώ σε εποχή που είχε οργανωθεί τέλεια το εργατικό ΕΑΜ (Ε. Ε.Α.Μ.) και στο οποίο συμ­μετείχαν στελέχη από την πόλη όπως οι: Γαργαλιάνος, Δαμασιώτης, Δι­δασκάλου, Αλεξοπούλου κ.ά..

Αυτό όμως δέν άρεσε στον κατακτητή που βάλθηκε να εξοντώσει τον Ζιώτα. Βέβαια για την εξόντωσή του έβαλαν το χέρι τους και ντόπιοι δουλοπρεπείς συνεργάτες των καταχτητών.

Ο άνθρωπος των Γερμανών στο ΕΚΛ - υπήρχαν και τέτοιοι - είχε πει στη διοίκηση ότι ο Ζιώτας ήτανε κομμουνιστής και μάλιστα εκ των πλέ­ον δραστήριων...

Οι κατακτητές όμως είχαν αποφασίσει να τον εξοντώσουν και το βράδυ στις 5 Ιανουάριου ξημερώνοντας 6, ημέρα Τετάρ­τη, ο Κων. Ζιώτας έπεφτε δολοφονικά χτυπημένος στο σπίτι του.

Την κηδεία του Ζιώτου παρακολούθησε ολόκληρος ο Λαρισαϊκός λαός κι’ η νέα του γενιά, σ’ εκδήλωση φλογερού μίσους ενάντια στα χιτλερικά χτήνη.  

Πρωτοχρονιά 1943 - Το πρώτο ΕΛΑΣίτικο σαμποτάζ του νεοσύστατου Μηχανικού Ολύμπου

Η πρώτη ομάδα του ΕΛΑΣ στον κάτω Όλυμπο συ­νήλθε το Μάη του 1942[1] με εντολή της οργάνωσης ΕΑΜ Λάρισας, που καθοδηγητής της ήταν ο Κ. Γαμβέτας και αντιπρόσωπος της περιφερειακής οργάνωσης ο Κώστας Χαλκιάς απ’ τα Αμπελάκια Λάρισας. Η ομάδα αυτή αποτελούνταν από 6 μέλη, ήτοι τους Πούλιου Μήτσιο (Παππού) από τους Γόννους, Κορδέλα Βάϊο επί­σης από τους Γόννους, Σαρακατσιάνη Δημ. (Μακεδόνα), Καλδή Γιώργο (Κέδρο), και οι δύο απ’ το Βογατσικό Καστοριάς, και τους Μποροζίκα Χρυσόστομο και Μάρκο Γιώργο απ’ το Μακρυχώρι Λάρισας.

Ο Παππούς με τον Κορδέλα έμειναν στον Κάτω Ό­λυμπο και οι υπόλοιποι 4 πέρασαν στον Κίσσαβο. Στην ομάδα του Κάτω Ολύμπου κατατάχτηκαν αρκε­τοί αντάρτες, οι οποίοι είχαν υπηρετήσει στο μηχανικό του τακτικού στρατού και κατά συνέπεια, ήταν οι πιο κατάλληλοι για τη δημιουργία σαμποτέρ, και, εφ’ όσον αποφασίστηκε να γίνει σαμποτάζ, χωρίστηκαν απ’ την ομάδα Πούλιου (Παππού ) και απετέλεσαν άλλη ομάδα με επικεφαλής τον Κορδέλα Βάιο. Σ' αυτή την ομάδα ρίχτηκε η ιδέα να γίνει σαμποτάζ στη γραμμή μεταξύ Τεμπών και Πλαταμώνα. Εκρηκτικά όμως, δεν υπήρ­χαν καθόλου.

Τότε αποφασίζουν να ξηλώσουν τις σιδη­ροτροχιές της γραμμής. Αφού συγκέντρωσαν τα απα­ραίτητα εργαλεία, λοστούς και διάφορα κλειδιά, την 30 Δεκεμβρίου 1942 οι άνδρες της ομάδας, ξεβιδώνουν με τεράστιες δυσκολίες τα μπουλόνια μιας σιδηροτροχιάς κοντά στο σταθμό Πλαταμώνα, με απο­τέλεσμα να εκτροχιασθεί αμαξοστοιχία του εχθρού και με απώλειες 35 νεκρούς Γερμανούς.

Η ομάδα μετά την εκτροχίαση συμπτύχθηκε στο χω­ριό Κρανιά.

Οι Γερμανοί ανησύχησαν και αποφάσισαν την πρώ­τη εκκαθαριστική επιχείρηση. Έτσι στις 31-12-42, νύχτα, φτάνουν στα χωριά Κρανιά.

Στην Κρανιά βρίσκεται η ομάδα Κορδέλα και η ομά­δα Παππού. Είναι Πρωτοχρονιά, ήπιαν και λίγο και στρατωνίζονται στην εκκλησιά Άγιος Ταξιάρχης. Ο σκοπός Μητσιμπώνης δεν αντιλαμβάνεται τους. Γερμανούς έγκαιρα και συλλαμβάνεται αιχμάλωτος. Οι υπό­λοιποι που βρίσκονται στην εκκλησία κατορθώνουν να ξεφύγουν κακήν κακώς. Οι Γερμανοί έχουν ήδη κυ­κλώσει το χωριό. Με τα πρώτα ντουφεκίδια οι άνδρες του χωριού προσπαθούν να κρυφτούν. Ο πρώτος ξά­δερφός μου[2], Νίκος Γράβαλος, πρσπαθώντας να ξεφύγει, χτυπιέται από μυδράλιο και έτσι έχουμε τον πρώτο νεκρό.

Οι Γερμανοί πιάνουν ομήρους το δάσκαλο του χω­ριού Τσάτσαρο Σωτήρη και τον Παπαθανάση, παπά του χωριού. Ο δάσκαλος εκτελέστηκε στο στρατόπεδο Παύλου Μελά. Έκαψαν αρκετά σπίτια και συμπτύχθηκαν στην Ραψάνη όπου εγκατέστησαν την Κομαντατούρα της Γκεστάπο. Απ’ τη Ραψάνη έπιασαν ομήρους τους: 1) Τίτο Νίκο, 2) Κανάτα Γιώργο και 3) Τσιστιλαρά Αντώνη, οι οποίοι στάλθηκαν στο στρατόπεδο Παύ­λου. Μελά, όπου και εκτελέσθηκαν.

Έτσι από την 1η Ιανουάριου 1943 στη περιοχή Κά­τω Ολύμπου έχει εγκατασταθεί, στη Ραψάνη, γερμανι­κή δύναμη ως προφυλακή για τη σιδηροδρομική γραμ­μή.

---

[1] Θεσσαλία στους Κοινωνικούς Αγώνες,  τεύχος 4, σελ. 6-55, Δημήτρης Μπάρμπας – 80 χρόνια από την γέννηση του Ε.Λ.Α.Σ.. 2 ΜΑΗ 1942 Συγκροτήθηκε η πρώτη αντάρτικη ομάδα του Ε.Λ.Α.Σ. στην Ελλάδα.

[2] Γιώργη Ζαρογιάννη (Καβαλλάρης) - Αναμνήσεις από την Εθνική Αντίσταση (ΕΛΑΣ), εκδ. Αφών Τολίδη, Αθήνα, σελ. 64-71.