Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΚΑΡΑΛΑΡ - Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΣΟΔΕΙΑΣ - ΛΑΟΣ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΟΣ ΑΔΕΛΦΩΜΕΝΟΙ ΠΑΛΑΙΒΟΥΝ ΣΚΛΗΡΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΟΔΕΙΑ, ΓΙΑ ΤΗ ΛΕΥΤΕΡΙΑ

 

Λαός και Ελληνικός Λαϊκός Στρατός στη μάχη της σοδειάς

Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΚΑΡΑΛΑΡ

Τη νύχτα της 29 προς 30 Ιουνίου, τμήματα της 3)54 ενισχυμένα από εφεδροελασίτες χτύπησαν αποφασιστικά τη γερμανική βάση στο χωριό Καραλάρ[1]. Η μάχη ήταν σκληρή και οι αντάρτες μας αφού ξεπάστρεψαν τις δύο Γερμανικές περίπολες χτύπησαν τους Γερμανούς μέσα στο χωριό. Οι Γερμανοί αιφνιδιάστηκαν και ούρλιαζαν απ’ τον τρόμο και την σύγχυση. Τα πολυβόλα τους σταμάτησαν και οι αντάρτες τους ρίχτηκαν με λύσσα. Πάνω από 50[2] Γερμανοί σκοτώθηκαν και δύο μεγάλα αυτοκίνητα κουβάλησαν στη Λάρισα τους τραυματίες τους. οι αντάρτες μας τους κατέστρεψαν 3 αντιαρματικά πυροβόλα και 3 αυτοκίνητα. Δικές μας απόλυες 4 νεκροί.

Την ίδια νύχτα, άλλο τμήμα του ΕΛΑΣ χτύπησε τους Γερμανούς που ήταν εγκατεστημένοι στο χτήμα του αρχιπροδότη Δημητρίου[3]. Ακόμα δεν μαθεύτηκαν τα’ αποτελέσματα.

Η πάλη του λαού μας συνεχίζεται σκληρή και μεγαλώνει. Όλος ο κόσμος στις πόλεις και τα χωριά, στα βουνά και στους κάμπους μας είναι έτοιμος να ριχτεί σε πιο αποφασιστικές μάχες πλάι στον τιμημένο λαϊκό στρατό μας τον ΕΛΑΣ για το σώσιμο της σοδειάς, για το ξεπάστρεμα των χιτλεροπροδοτών, για τη λευτεριά της πατρίδας μας.

 Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΣΟΔΕΙΑΣ

Ιούνης – Ιούλης 1944, στην περιφέρειά μας. Κανόνια και ντουφέκια αντιβουίζουν στην απέραντη απλοχωριά του κάμπου. Οι πρώτες μάχες δόθηκαν στο Μουσαλάρι (Ροδιά) και στη Μαρμάργιανη, στο Κεσερλί (Συκούριο) και στο ματωμένο Καραλάρ (Ελευθέριο Λάρισας)[4]. Ο αλύγιστος λαός μας που τσάκισε το λυσσασμένο κύμα της τρομοκρατίας των χιτλεροεασαδιτών ληστών, μπαίνει με ασύγκριτη μαχητικότητα και με ψηλό το φρόνημα στη μάχη της σοδειάς, στη μάχη για τη λευτεριά της χώρας μας. Νοιώθει πολύ καλά η πολυβασανισμένη αγροτιά μας, ότι το σώσιμο της σοδειάς δεν είναι μόνο υπόθεση δική της, μα υπόθεση ολόκληρου του αγωνιζόμενου λαού, Προϋπόθεση για τη συνέχιση της πάλης και για τη Νίκη.

Η μάχη της σοδειάς σήκωσε και γενίκευσε τον πολύχρονο αγώνα του Λαού μας. «Ούτε σπυρί στάρι στους καταχτητές και τους προδότες». Ήταν το σύνθημα που ακούγονταν απ’ άκρη σε άκρη, στα βουνά και στον κάμπο μας.

Άνδρες, γυναίκες και παιδιά δούλευαν και πάλευαν πλάι στον ηρωικό ΕΛΑΣ, τσακίζοντας το χέρι του άρπαγα χιτλεροπροδότη. Οι ηρωικοί αγώνες του Κόκκινου στρατού, που θυελλώδικα ορμούσε προς τη δύση, σαρώνοντας τους χιτλεροφασίστες, οι λαμπρές νίκες των Αγγλοαμερικανικών συμμάχων στη δύση και το νότο και η Επική Πάλη των υπόδουλων Λαών έδιναν περίσσιο θάρρος στον αγωνιζόμενο λαό της περιφέρειάς και τον καλούσαν σε γενικό συναγερμό.

Η ώρα της λευτεριάς μας ζύγωνε! Η ώρα του γενικού ξεσηκωμού σήμαινε. Άντρες, γυναίκες και παιδιά ορμούσαν στη μάχη. Πλημμυρισμένοι από μίσος προς τους καταχτητές και τους προδότες ρίχνονταν με ορμή στη μεγάλη μάχη!

Ο ΗΡΩΙΚΟΣ ΜΑΣ ΕΛΑΣ ΤΣΑΚΙΖΕΙ ΤΟΥΣ ΓΕΡΜΑΝΟΠΡΟΔΟΤΕΣ

Λαός και στρατός αδελφωμένοι δίνουν μαζί τη σκληρή μάχη για τη σοδειά και για τη λευτεριά. Ο θερισμός τελείωσε και άρχισε πυρετώδικα ο αλωνισμός. Βγήκαν πολλές μηχανές στον κάμπο που αλωνίζουν. Ο ΕΛΑΣ παρακολουθεί άγρυπνα τις κινήσεις του καταχτητή, στέκονταν άγρυπνος φρουρός της αγροτιάς μας και έδινε γερά χτυπήματα στους χιτλερικούς. Οι καβαλάρηδες του Μπουκουβάλα και τα παλληκάρια του Πηλιορείτη αλώνιζαν κυριολεχτικά τον κάμπο της Λάρισας, τσάκιζαν χιτλερικούς και προδότες φτάνοντας ως όξω από τη Λάρισα.

Στο ενεργητικό της I Μεραρχίας ήταν τεράστια η συμβολή της στην περίφημη μάχη της σοδειάς, με τα τμήματα του τακτικού και του εφεδρικού Ε.Λ.Α.Σ.
Το Γενικό Στρατηγείο έστριψε ένα σημαντικό μέρος των δυνάμεών του και ολόκληρη την ταξιαρχία ιππικού στη διάσωση της παραγωγής των σιτηρών, από την αρπαγή των κατοχικών στρατευμάτων. Για τον σκοπό αυτό έβγαλε μια διαταγή για τη μάχη της σοδειάς που όριζε τα παρακάτω:

1) Για την πεδιάδα της Θεσσαλίας, ζώνες ενέργειας: α) νότια του Πηνειού και δυτικά της σιδηροδρομικής γραμμής Λαμία-Λάρισα η μεραρχία με δύο τουλάχιστο τάγματα και μια ίλη ιππικού. β) Νότια του Πηνειού και ανατολικά της σιδηροδρομικής γραμμής Λαμία-Λάρισα η XVIταξιαρχία με δύο τάγματα πεζικού σε συνεργασία με ολόκληρη την ταξιαρχία ιππικού. γ) Βόρεια του Πηνειού η Χ μεραρχία τουλάχιστο με ένα τάγμα και μια ίλη ιππικού. 2) Για τις άλλες περιοχές οι μεραρχίες θα κανόνιζαν ανάλογα μέσα στους τομείς τους. 3) Τα τμήματα θα κατέβαιναν σε μικρές ομάδες στην πεδιάδα και θα χτυπούσαν κάθε τμήμα γερμανικό ή ελληνικό που συνεργάζονταν με τους γερμανούς, που θα επιχειρούσε να βγει από τις πόλεις και να προστατεύσει τα συγκροτήματα των αλωνιστικών μηχανών. Κατά την ενέργεια αυτή θα χρησιμοποιούνταν και ο εφεδρικός Ε.Λ.Α.Σ. 4) Θα χτυπούσαν τα συγκροτήματα αλωνιστικών μηχανών και θα κατέστρεφαν τις μηχανές (που χρησιμοποιούσαν οι κατακτητές) ή αν ήταν δυνατό θα έπαιρναν τις μηχανές και θα τις χρησιμοποιούσαν για να διευκολύνουν τους χωριάτες στο αλώνισμα υπό την προστασία του Ε.Λ.Α.Σ.[5]

Η ενέργεια αυτή ήτανε τολμηρή από στρατιωτικοτεχνική άποψη, και όμως διεξάχθηκε αποτελεσματικά. Οι επικές καμπίσιες μάχες του συγκροτήματος Καρατζά στο Κο­σκινά, στο Μπραΐμη, Ρούσο, στο Μπελέτσι, στη Ματαράγκα, στους Σοφάδες στο Χατζηχαλάρ,  από τμήματα του Μηχανικού Ολύμπου στον τομέα Γυρτώνη (Μπάκραινα), Αμπελώνα (Καζακλάρ), Βρυότοπο (Τσιαερλί), Ροδιά (Μουσαλάρ), Δελέρια, Αργυροπούλι (Καρατζόλ) και σε κάθε κομμάτι του Θεσσαλικού κάμπου, θα μείνουν ιστορικές και βαθιά χαραγμένες στην συλλογική μνήμη του λαού μας και ιδιαίτερα στη Θεσσαλική αγροτιά, που διέτρεχε άμεσα με κίνδυνο της ζωής της, τον κίνδυνο να της αρπάξουν τα προϊόντα των κόπων της.

 Οι γερμανοί και οι προδότες πλήρωσαν ακριβά κάθε τους απόπειρα για ληστεία και αρπαγή. Περισσότεροι από 67 νε­κροί και τραυματίες του εχθρού και 10 αιχμάλωτοι εασαδίτες στάθηκε ο αιματηρός απολογισμός μόνο της μάχης του Κοσκινά. Όσα αλωνιστικά συγκροτήματα επιχείρησαν να δουλέψουν για λογαριασμό των Γερμανών και δοσιλόγων πυρπολήθηκαν η ανατινάχτηκαν. Θετικό αποτέλεσμα των μαχών αυτών ήταν η αγροτιά να σώσει τη σοδιά της.[6]

---

[1] Το σημερινό όνομα του χωριού είναι: Ελευθέριο Λάρισας.
[2] Ο αριθμός των Γερμανών θυμάτων διαφέρει σε διάφορες περιγραφές εφημερίδων ή βιβλίων  της αντίστασης (Κόκκινη Σημαία, αριθ.5 / Γρηγόρης Ρέντης, 54 Σύνταγμα του ΕΛΑΣ, σελ.131) / Λάζαρος Αρσενίου, Η Θεσσαλία στην Αντίσταση, τ. Β΄, σελ.338 / Αλήθεια, 30.06.1944.
[3] Δημητρίου Κωνσταντίνος (Ντούλας), συμμετείχε στα ΕΑΣΑΔ και από τις δίκες των δοσίλογων φαίνεται να εμπλέκεται σε πολλές διώξεις και εκτελέσεις πατριωτών της αντίστασης. 
[4] Στις 23.09.1943, οι φονιάδες των S.S.  με Ανώτερο Στρατιωτικό διοικητή του Συντάγματος Εφόδου, Σιούμερς, εκτέλεσαν 40 Καραλαριώτες άνδρες.
[5] Στέφανος Σαράφης, ό.π., σ.389.
[6] ΘΕΣΣΑΛΙΑ στους ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥΣ ΑΓΩΝΕΣ, τεύχος 5, 2023 Άνοιξη, σελ. 43-44.

Η ΣΦΑΓΗ ΣΤΟ ΔΟΜΕΝΙΚΟ από τους δήθεν ήπιους Ιταλούς – Ο φασισμός με όποιο μανδύα και αν εμφανιστεί βάρβαρος παραμένει

Φλεβάρης του 1943.

Το αντάρτικο κίνημα όλο και δυνάμωνε από εκείνους τους πατριώτες που άφησαν τις δικές τους δουλειές και το προσωπικό τους συμφέρον. Και όπως έλεγε ο Κολοκοτρώνης για τους επαναστάτες του 1821:

Έτρεξαν, εκόπιασαν  και εθυσιάσθηκαν διά την κοινήν ελευθερίαν, και δεν εμισθώθησαν δι’ απόλαυσιν υλικήν. Εκείνων εκ των Ελλήνων πρέπει να επαινώμεν και να μακαρίζωμεν… Και λίγο παρακάτω συμπληρώνει: Πρώτον και κύριον έργον των επαναστατών είναι να σκοτώσουν τον εχθρόν της πατρίδος των, δια να του αφαιρέσουν την εξουσίαν …[1]

Το μήνυμα που πήρε η αντάρτικη ομάδας του ΕΛΑΣ , του Β. Οικονόμου, έλεγε ότι κάπου εκεί κοντά γίνονταν συμπλοκή ανάμεσα σε αντάρτες και σε μια ιταλική φάλαγγα.

Δύναμη από 50 παρτιζάνους μοιρασμένη σε τρεις ομάδες κι αθέατη, είχε στήσει ενέδρα πίσω από τους γήλοφους της περιοχής, στην θέση Μαυρίτσα στον δρόμο ανάμεσα στο Δομένικο και στη Μυλόγουστα. Στις δέκα και μισή το πρωί μια φάλαγγα με 4 φορτηγά ιταλικά, δύο μοτοσικλετιστές που προπορεύονταν, πλησίασε στο σημείο της ενέδρας. Ένας αντάρτης έριξε μια χειροβομβίδα στις μοτοσυκλέτες. Ο ένας μοτοσικλετιστής σκοτώθηκε, ενώ ο άλλος έκανε στροφή και με ταχύτητα έφυγε προς την αντίθετη κατεύθυνση, προς την Μυλόγουστα, όπου στάθμευε ένας λόχος Ιταλικού στρατού.  Μόλις οι αντάρτες αντίκρισαν τους Ιταλούς, έβαλαν μ’ όλα τα όπλα και τα πολυβόλα από τις θέσεις τους, ενάντια στη διερχόμενη φάλαγγα.

Οι δυνάμεις των Ιταλών ξεπερνούσαν την δύναμη του τάγματος. Το ανακοινωθέν αριθ. 4[2] του Στρατηγείου Θεσσαλίας του ΕΛΑΣ αναφέρει πως ενεφανίσθης 6 αυτοκίνητα πλήρη Ιταλών στρατιωτών, περίπου 130 αν  και κατά τις πληροφορίες των ανταρτών κατευθύνονταν προς τα Χάσια για να «χτενίσουν» τα γύρω χωριά που τα «πατούσε» ο ΕΛΑΣ.

Χαλάζι οι σφαίρες και το κροτάλισμα των πολυβόλων, έδειχνε πως η συμπλοκή συνεχιζόταν αμείωτη και με αδιάκοπη σφοδρότητα και ένταση. Η μάχη φαίνονταν πως δεν πήγαινε καλά για τους Ιταλούς. Σε λίγο πάνω από το πεδίο εμφανίστηκαν δύο αεροπλάνα που άρχισαν να διαγράφουν αμέσως αλλεπάλληλους κύκλους.

Αφού έκαναν την αναγνώριση άρχισαν να πολυβολούν άγρια σε κάθε κατεύθυνση, αναγκάζοντας τους αντάρτες να συμπτυχθούν προς τα ενδότερα.

Ο απολογισμός εκείνης της σύγκρουσης ήταν εννέα νεκροί και τραυματίες Ιταλοί και ένας αντάρτης βαριά τραυματισμένος[3]. Ο Δημήτρης Μπαλής, επιτελάρχης της Ιης Μεραρχίας του ΕΛΑΣ και διευθυντής του 3ου Γραφείου επιχειρήσεων, μας δίνει 60 περίπου νεκρούς Ιταλούς και 30 τραυματίες, που άντλησε από το «Ημερολόγιο της Ιης Μεραρχίας»[4].

Ο μοτοσικλετιστής που έφθασε στην Μυλόγουστα ενημέρωσε τους Ιταλούς για την επίθεση και εκείνοι ειδοποίησαν τις φρουρές της Ελασσόνας και του Τυρνάβου.

Τρεις φάλαγγες αυτοκινήτων με εξαγριωμένους ιταλούς στρατιώτες και λεγεωνάριους, ξεκίνησαν από τον Τύρναβο, την κοντινή Μυλόγουστα και την Ελασσόνα, σκορπίζοντας τον θάνατο στο δρόμο τους, καθώς κατευθύνονταν στον τόπο της ενέδρας, ανάμεσα στα χωριά Αμούρι και Δομένικο.

 

Ο ρόλος των δοσίλογων - Λεγεωνάριων

Ιδιαίτερο ρόλο διαδραμάτισε ο δωσίλογος συνεργάτης των κατακτητών διορισμένος από αυτούς πρόεδρος της κοινότητας του χωριού Νίκος Χώτος, που βοήθησε τους Ιταλούς, αφού τους παρέδωσε μια ονομαστική κατάσταση των κατοίκων.

 Όπως αναφέρονται στα Πρακτικά της δίκης των δοσιλόγων:

Από το χωριό μας υπηρετεί ως λεγεωνάριος μόνον[5] ο Νικόλαος Χώτος, τον οποίον ο Ματούσης και ο Διαμάντης διόρισαν Πρόεδρον της Κοινότητας Δομενίκου. Πρόεδρος της Κοινότητος Δομενίκου ήμην εγώ, αλλά κατ’ εντολήν του Ματούση και Διαμάντη παρέδωσα την προεδρίαν εις τον Νικόλαον Χώτον όστις μετά τριήμερον έφερεν και έγραφον διαταγήν της Νομαρχίας Λαρίσης περί διορισμού αυτού και αντικαταστάσεώς μου. Ο Νικόλαος Χώτος έγινε όργανον των Ιταλών και απεκόμισε πολλά κέρδη εκ της μετά των Ιταλών συνεργασίας του…[6]

Αλλά και σε κάθε δράση των κατοχικών στρατευμάτων, δίπλα τους βρίσκονταν οι απαραίτητοι ντόπιοι καταδότες. Αυτό αναδείχνεται και πάλι από τις δίκες των δοσιλόγων για τον Οκταβιανό Χατζημπύρο, κάτοικο Πραιτωρίου Ελασσόνας, από μαρτυρίες[7]:

Ο Οκταβιανός Χατζημπύρος ήτο[8] εις την Ιταλικήν φάλαγγα, ότε την εκτύπησαν οι αντάρτες, και μάλιστα ετραυματίσθη και μετά επακολούθησε η καταστροφή του Δομενίκου.

Σε άλλη κατάθεση:

Ο Οκταβιανός Χατζημπύρος φορούσε το σήμα του ιταλού επιλοχίου και την ημέρα που οι αντάρται που χτύπησαν του Ιταλούς πήγε εις την Ελασσόνα να φέρει τους Ιταλούς. Μετείχε δε ενεργώς όλων των πράξεων του ιταλικού στρατού.

Και σε τρίτη μαρτυρία για τον ίδιο αναφέρεται:

Ο Οκταβιανός Χατζημπύρος ήτο ντυμένος ως Ιταλός, εις αυτόν δε οφείλεται ο θάνατος του ήρωος της Αλβανίας ταγματάρχου Μπαλντούμη, τον οποίο επρόδωσε στους Ιταλούς.

Κι αυτό είναι μόνο ένα μικρό δείγμα της συμβολής του δοσιλογισμού στην «υπόθεση του Δομένικου», αφού συμμετείχαν και πολλοί άλλοι, όπως ο Αδάμος ά Αδαμάκης Μπίλης (Μπίλιας). 

Νικόλαος  Μπαμπαλής

Αξίζει να αναφέρουμε τη στάση που κράτησε ο διοικητής της Υποδιοίκησης Χωροφυλακής Ελασσόνας, Νικόλαος Μπαμπαλής, που έστειλε στο ιταλικό Φρουραρχείο Ελασσόνας επιστολή διαμαρτυρίας και αναφέρθηκε στις θηριωδίες των Ιταλών φασιστών, φθάνοντας στο σημείο να κατηγορήσει τους Ιταλούς πως τέτοια κακουργήματα διαπράττουν μόνο οι βάρβαροι. Ακόμα την επιστολή του έστειλε στον Διεθνή Ερυθρό Σταυρό, στο υπουργείο των Εσωτερικών και το Αρχηγείο Χωροφυλακής.

Το αποτέλεσμα ήταν η φυλάκιση και η καταδίκη του σε θάνατο, ποινή την οποία τελικά γλίτωσε. Δε γλίτωσε όμως τη μεταφορά του σε στρατόπεδο συγκέντρωσης στην Ιταλία. Μετά την απελευθέρωση επέστρεψε στην Ελλάδα, κρίθηκε ακατάλληλος για τη Βασιλική Χωροφυλακή και διώχθηκε από τις τάξεις της[9]. Ο Νικόλαος Μπαμπαλής επέδειξε αυτοθυσία και δε φοβήθηκε να υπερασπιστεί το δίκαιο ενάντια στις θηριωδίες των Ιταλών σε αντίθεση με πολλούς δωσίλογους

Από παρελθούσης Τρίτης κωμόπολις, Δομενίκου δεν υπάρχει. Στρατός κατοχής με επικεφαλής αξιωματικούς, εξ αφορμής μιας επιθέσεως ενεργηθείσης κατ’ αυτού επί δημοσίας οδού Τυρνάβου - Ελασσόνος υπό 50δος ενόπλων ανταρτών και ενισχυθείς εκ Λαρίσης - Τυρνάβου - Ελασσόνος με στρατόν και αεροπορίαν, δεν επεδόθη εις δίωξιν ανταρτών, αλλά μετά λύσσης επεδόθη εις εύκολον ηρωϊσμόν, δηλαδή σύλληψιν και φόνον αθώων, διαρπαγήν και πυρπόλησιν οικιών. Εκτός συλληφθέντων εντός κωμοπόλεως συνέλαβον εν υπαίθρω πάντα ασχολούμενον εις γεωργικός εργασίας και τους εφόνευσαν. Μέχρι στιγμής αριθμός εκτελεσθέντων υπερβαίνει 150, χωρίου Μυλόγουστα 15, χω­ρίου Αμούρι 5[10], πυρποληθείσαι οικίαι 200. Δομενίκου θρήνοι, οδυρμοΙ και κραυγσί απελπισίας ακούονται και συγκινητικαί σκηναί εκτυλίσσονται. Απορφανισθείσαι οικογένειαι στερούνται στέγης, τροφής και παντός χρειώδους.

ΟΙ ΦΟΝΟΙ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΙΝΑΙ ΕΡΓΟΝ ΣΑΣ

Ο ίδιος υποδιοικητής, που πλημμύρισε από πρωτοφανή αγανάκτηση, έστειλε προς την Ιταλική Διοίκηση έγγραφο στο οποίο μεταξύ άλλων ανέφερε.

Διαμαρτύρομαι με όλην την δύναμιν της ψυχής μου ως αξιωματι­κός και ως άνθρωπος διά τα αποτρόπαια εγκλήματα, τα οποία την παρελθούσαν Τρίτην 16ην τρέχοντος μηνός διέπραξεν εις Δομένικον ο στρατός σας, έχων δυστυχώς αξιωματικούς επικεφαλής, διά της θανατώσεως 150 αθώων και αόπλων πολιτών Δομενίκου, Απορφανίσας ισα­ρίθμους οικογενείας και ρίψας εις την δυστυχίαν και θλϊψιν αρκετάς εκατοντάδας αθώων γυναικοπαίδων και πυρπολήσας υπερδιακοσίας οικΙας μετά των υπαρχόντων των και αφού προηγουμένως οι αξιωματικοί και οι στρατιώται σας αφήρεσαν ό,τι πολύτιμον αντικείμενον εύρον.

Και άλλοτε στρατιώται σας και αξιωματικοί διέπραξαν εγκλήματα, φονεύσαντες αθώους, πολίτας και επεχειρήσατε να συγκαλύψετε τα εγκλήματα αυτά και δεν εδίστασαν οι αξιωματικοί σας να αποδώσουν τους φόνους εις Έλληνας (λεγεωναρίους) περιβληθέντας δήθεν στολάς Ιταλών και επεχείρησαν να με εκβιάσουν να υποβάλω αναφοράν, αναιρούσαν προηγουμένην διά της οποίας κατήγγειλα τους φόνους αυτούς Τώρα ποίαν δικαιολογίαν θα προβάλετε; Ημείς, στηριζόμενοι εις τα γεγονότα του ΔΟΜΕΝΙΚΟΥ, θα πιστεύωμεν ακραδάντως ότι όλοι οι φόνοι Ελλήνων είναι έργον σας.

---

[1] Απομνημονεύματα του Κολοκοτρώνη, παρουσίαση Γ. Τερσέτη - Α. Πολυζωϊδη, Φωτάκου, , επιμέλεια Έλλης Αλεξίου, εκδ. Ιστορικές 1821, Αθήνα 1977, σ.43.

[2] Λανθασμένα ο Λάζαρος Αρσενίου στο βιβλίο του Η Θεσσαλία στην Αντίσταση (1999), τ. Α΄, σ.236, γράφει ανακοινωθέν Αρχηγείου Β. Θεσσαλίας αριθ. 6.

[3] Αυτόν τον απολογισμό μας τον δίνει ο Βάσος Καλογιάννης σε μια αναφορά του στον τοπικό τύπο.

[4] Δημήτρης Εμ. Μπαλλής, Ο ΕΛΑΣ στη Θεσσαλία, εκδ. Σ.Ε., Αθήνα 1981, σ. 204.

[5] Υπήρχαν και άλλοι δέκα (10) αναφέρει άλλος αφηγητής.

[6]  Πρακτικά Ε.Δ.Δ. του Εφετείου της Λάρισας με αριθμό 159/1946 // Σταύρος Παπαγιάννης, Τα Παιδιά της Λύκαινας…, εκδ. Σοκόλη, Αθήνα 2004, σ.49.

[7] Ό.π., σ. 65

[8] Ό.π., μαζί με τον Οκταβιανό ήταν και ο αδερφός του.σ. 160 [αφήγηση Ανδρέα Πάκα]

[9] Λάζαρος Αρσ. Αρσενίου, Η Θεσσαλία στην Αντίσταση, εκδόσεις «έλλα», Λάρισα, τόμος Α’, σελ. 237.

[10] Ο συνολικός αριθμός των δολοφονημένων από τους Ιταλούς δίνεται διαφορετικός από όσους έχουν γράψει, γιατί υπάρχει η δυσκολία της καταγραφής εκείνων των διάσπαρτων εκτελεσμένων που βρέθηκαν έξω από τα χωριά, κατά τη συνολική διαδρομή των κατοχικών στρατευμάτων που κινήθηκαν μεταξύ Ελασσόνας καιΤυρνάβου.

Ξημερώνοντας ο Αγ. Αχίλλειος. Το αίμα αθώων τρέχει στους δρόμους

 

Ο Γ. Φασούλας και ο Θ. Γεωργιάδης που εκτελέστηκαν από τους Γερμανο-ΕΑΣΑΔίτες στις 13-14 Μάη 1944 μέσα σε πλημμύρα αίματος, μπροστά στο παληό Ορφανοτροφείο. Κι' όμως οι δολοφόνοι Ι. Μπόκαρης, Ντούλας, Δημητρίου κτλ. δεν συλλαμβάνονται απ' το σημερινό κράτος. Και ο Ράλλης ο οργανωτής των δολοφονικών συμμοριών ουσιαστικά αθωώνεται. "ΑΛΗΘΕΙΑ" 3)6)1944 

Σαν σήμερα, 14 Μάη του 1944, έμεινε μέρα αξέχαστη για τη Λάρισα. Πριν . 81 χρόνια αθώοι πολίτες βρέθηκαν σκοτωμένοι από τα Ε.Α.Σ.Α.Δ.[1], σκορπισμένοι στους κεντρικούς δρόμους για να τρομοκρατήσουν τους Λαρισαίους..

Ξυπνώντας η πόλη εκείνο το ματωμένο πρωινό, για τα προεόρτια του Αγίου Αχίλλειου, τον Πολιούχο της πόλης μας, έβλεπε με φρίκη στην οδό Βόλου, Ερμού, Πλατεία Ταχυδρομείου, Κομμένο Τζαμί, έξω από το Δημόσιο Ταμείο, τα πτώματα αθώων πολιτών.

Η φρίκη που αντίκρισε ο λαός δεν περιγράφεται. Δεμένα δυο-δυο τα θύματα, με το καλώδιο, κείτονταν μέσα σε λίμνες αίματος.

Την ιστορική αυτή νύχτα - χωρίς καμιά αιτία ή διαδικασία (δίκες κλπ.) - σφάχτηκαν είκοσι (20)[2] αθώοι στην πολίτες από τους ταγματασφαλίτες του Ε.Α.Σ.Α.Δ.

Η φρίκη και η αγανάκτηση των Λαρισαίων ήταν τόσο μεγάλη που ακόμα και ο μητροπολίτης Κύριλλος Ζιχνών[3]–τοποτηρητής στη μητρόπολη Λαρίσης και Πλαταμώνος, λόγω «απουσίας» του Λαρίσης Δωρόθεου- μιλώντας στη Κεντρική Πλατεία τη μέρα εκείνη στη γιορτή του Αγίου Αχιλλείου είπε:

«…Δεν είναι δυνατόν κύριοι να παραμείνω ποιμήν, ποιμένων λαόν κυλιόμενον εις το αίμα. Δεν είναι δυνατόν, η ψυχή μου επαναστατεί. Η αρχιερατική μου συνείδησις εξεγείρεται όταν εξερχόμενος έξω διά μεν των χειρών να ευλογώ τον λαόν, διά δε των ποδών να πατώ πτώματα ελληνικά και αίμα ελληνικόν το οποίον από ελληνικά εχύθη ξίφη. Πως είναι δυνατόν να εισερχώμεθα εις τον Ναόν του Θεού του αγίου και αμώμου και καθαρού και να κηλιδώνουμε αυτόν με το αδελφικόν αίμα που επάτησαν τα πόδια μας.»

 Όλος ο λαός με σφιγμένη καρδιά και με δάκρυα παρακολούθησε τη λιτανεία του Αγ. Αχιλλείου περνώντας από τους δρόμους που το αίμα των αθώων ακόμα δεν είχε στεγνώσει, ελπίζοντας πως μετά την Απελευθέρωση θα αποδοθεί δικαιοσύνη.

Ήρθε η απελευθέρωση.

Σ’ όλη την Ευρώπη οι δοσίλογοι λογοδότησαν και τους αποδόθηκαν οι ανάλογες ποινές. Στην πατρίδα μας, οι δολοφόνοι των Ε.Α.Σ.Α.Δ., παρ’ όλο που στις δίκες των δοσίλογων τα πολλαπλά εγκλήματά τους αναδείχτηκαν ονομαστικά, δεν καταδικάστηκε  ουσιαστικά κανένας. Αντίθετα, αναρριχήθηκαν οι περισσότεροι απ’ αυτούς σε θέσεις κλειδιά του κρατικού μηχανισμού.

Μετά την απελευθέρωση εξοπλίστηκαν από τους νέους ξένους «προστάτες» Άγγλους στην αρχή και Αμερικάνους λίγο αργότερα  καταχτητές, γύριζαν ελεύθεροι προκλητικά στην πόλη. Όλοι οι χθεσινοί δοσίλογοι και μεταπολεμικοί «πατριώτες» εντάχθηκαν στον κρατικό μηχανισμό ντυμένοι χωροφύλακες, «εθνοφύλακες», ένοπλοι ληστοσυμμορίτες του Σούρλα, Καλαμπαλίκη κλπ., τρομοκρατούσαν, έδερναν και ασκούσαν κάθε μορφή βίας στους δημοκρατικούς πολίτες.

Έτσι η «νεότερη» Ελλάδα είναι συνέχεια και δημιούργημα κυρίως των προδοτών, τον δωσίλογων, των ριψάσπιδων  και των ξενόδουλων υποτακτικών. 

Γι’ αυτό, ακόμα και σήμερα, παραμένει για την Πατρίδα μας ζητούμενο, η Εθνική Ανεξαρτησία, η Λαϊκή Κυριαρχία και η Κοινωνική δικαιοσύνη.

Τα παρακάτω ονόματα αυτών που δολοφονήθηκαν στους δρόμους της Λάρισας από τους ΕΑΣΑΔίτες προδότες στις 14.5.1944, ΔΕΝ ΤΑ ΞΕΧΝΑΜΕ, και ΤΑ ΤΙΜΑΜΕ:

Σινιώρης Ευάγ.                       από       Αθήνα

Σακούτσος Σπ.                          »         Στεφανοβίκιο

Μπαντάς Χρήστος                     »         Καρπενήσι

Μανίκας Θωμάς                           »         Λάρισα

Παπαϊωάννου Βασ.                      »              »

Κωστακάς Ανδρ.                          »               »

Πάπαδος Αντ.                              »               »

Νταλάσης Γεώργ.ή Βλάχος           »               »

Καραφάς Παντ.                            »               » 

Γαβαλάς Μανώλης                       »               »

Γεωργιου Δανιήλ                          »               »

Τσούλιας Πασχάλης                      »               »

Φασούλας Γεώργ.                         »               »

Χατζηδημάκος Δημ.                      »               »

Κωστίκος Δημ.                              »               »

Πέτρου Ευαγγελία                         »               »

Τσάμης Σπυρ.                               »               »      

 Αγγελάκης Ιωάννης                      »               »

 Παπαπούλιας Μάνθος γεωπόνο   »               »

 Γεωργιάδη Θ.[4]                            »               »

---

[1] Τα Ε.Α.Σ.Α.Δ. (Εθνικός-Αγροτικός-Σύνδεσμος Αντικομμουνιστικής-Δράσης). Το όνομα αυτό χρησιμοποίησαν τα Τάγματα Ασφαλείας στη Θεσσαλία.

[2] Ο αριθμός αυτός προκύπτει με βάση τις πηγές που βρήκαμε μέχρι τώρα.

[3] Τώρα ονομάζεται Θεσσαλιώτιδας και Φαναριοφαρσάλων

[4] Τα ονόματα συμπληρώθηκαν, αφού χρησιμοποιήθηκαν για την ανεύρεσή τους τέσσερεις πηγές: Το Ληξιαρχείο της Λάρισας. Ο Δαμιανός Βουλγαράκης στο βιβλίο του «1283 ημέρες σκλαβιάς», σ.65. Εφημερίδα «Λαϊκή Φωνή» Όργανο της Περιφερειακής Επιτροπής Λάρισας του ΚΚΕ της 18.06.1944 και την εφημερίδα «ΑΛΗΘΕΙΑ» του ΕΑΜ, της 03.06.1945,

ΤΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΣΥΝΘΗΚΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΗΣ ΛΑΡΙΣΑΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥ ΤΣΟΛΑΚΟΓΛΟΥ ΤΩΝ ΓΕΡΜΑΝΩΝ

 

Ενώ είναι γνωστό το πρώτο πρωτόκολλο συνθηκολόγησης που υπογράφτηκε στο Βοτονάσι, στις 6 μ.μ. της 20ής Απριλίου από τον υποστράτηγο Σέπ Ντίντριχ (Sepp Dietrich)[1], με τον διοικητή του Τμήματος Στρατιάς Δυτικής Μακεδονίας (ΤΣΔΜ), αντιστράτηγο Τσολάκογλου. Ελάχιστα πράγματα γνωρίζουμε για το δεύτερο πρωτόκολλο που συντάχθηκε στη Λάρισα.

Τη νύχτα της 20 προς 21 Απριλίου ο συνταγματάρχης Ανδρ. Μπαλοδήμος, διευ­θυντής του Γ' Γραφείου του Τμήματος Στρατιάς Ηπείρου (ΤΣΗ), στάλθηκε στη Λάρισα από τον Τσολάκογλου να παράσχει πληροφο­ρίες στο στρατηγείο του Λιστ[2]  για τις θέσεις των ελληνικών στρατευμάτων στο μέτωπο, ώστε να παρεμβληθούν τα γερμανικά στρατεύματα  ανάμεσα σε Έλληνες και Ιταλούς, όπως προβλεπόταν από την ανακωχή στο Βοτονάσι. Στην αποστολή αυτή, ο Μπαλοδήμος, συνοδεύονταν από τον Διοικητή της επίλεκτης Μονάδας των SS, Σεπ Ντίτριχ.

Όταν έφτασαν στη Λάρισα, αντί να ζητηθούν από τον απεσταλμένο αξιωματικό οι πληροφορίες που περιλάμβανε το πρώτο συμφωνητικό, του παρουσίασαν να υπογράψει ένα άλλο πρωτόκολλο, διαφορετικό από εκείνο που είχε υπογράψει ο Τσολάκογλου την προηγούμενη ημέ­ρα στο Βοτονάσι. Ο Μπαλοδήμος αρνήθηκε, καθώς δεν είχε τέτοια εξουσιοδότηση.

Στο αεροδρόμιο της Λάρισας πριν την αναχώρηση για Γιάννενα οι Γερμανοί

 από αριστερά ο Ντήτριχ, στη μέση ο Γκράιφεμπεργκ και δεξιά ο Λιστ. 

Μετά απ’ αυτό, στις 5 μ.μ. της 21ης Απριλίου πήγαν αεροπορικώς στα Γιάννινα ο επιτελάρχης του στρατάρχη Λιστ, αντιστράτηγος φον Γκράινμπεργκ[3], με τον υποστράτηγο Ντήτριχ και τον συντ/ρχη Μπαλοδήμο. Εκεί συναντήθηκαν με τον Τσολάκογλου και στη συζήτηση που ακολούθησε, παραβρέθηκαν και οι στρατηγοί Μπάκος, Βραχνός και Μάρκου, καθώς και οι συνταγματάρχες Γρηγορόπουλος και Μπαλής. 

Οι Γερμανοί παρουσίασαν   τροποποιημένο το αρχικό πρωτόκολλο, με τη δικαιολογία ότι στην Αθήνα ο βασι­λιάς και η κυβέρνησή του εξάγγειλαν «άμυνα μέχρις εσχάτων» και ότι υπήρχε πλέον ανάγκη να συναφθεί συμφωνία και με τους Ιταλούς. Ο Τσολάκογλου διαμαρτυρήθηκε, αλλά υπέγραψε, αφού δήλωσε ότι υποκύπτει «ως αιχμάλωτος άνευ ελευθέρας γνώμης».

Με το δεύτερο πρωτόκολλο χειροτερεύει κι άλλο η ελληνική θέση. Οι Έλληνες αξιωματι­κοί και οπλίτες θεωρούνται αιχμάλωτοι πολέμου, όλο το στρατιωτικό υλικό είναι λεία πολέμου των Γερμανών και αντί των παλαιών ελληνοαλβανικών συνόρων, που επρόκειτο να είναι το όριο της ελληνικής σύμπτυξης, προβλέπεται να υπάρξει άλλη γραμμή διαχωρισμού, ύστερα από συμφωνία με τους Ιταλούς.

Ο Λιστ διέταξε ταυτόχρονα μονάδες της σωματοφυλακής SS Αδόλφος Χίτλερ να προελάσουν προς Βορράν, μέχρι τα σύνορα της Αλβανίας, για να τα αποκλείσουν.

Κατόπιν, έγινε η επαναδιατύπωση των όρων.

Την 21^η Απρίλη 1941 η ελληνική αντιπροσωπεία με επικεφαλής τον Τσολάκογλου υπέγραψε τη συνθηκολόγηση.

Τόσο, όμως, ο Λιστ όσο και ο Ντίτριχ υπολόγιζαν χωρίς τον Χίτλερ που ανέτρεψε όλες τις συμφωνίες.

Ο λόγος ήταν πως ο Μπενίτο Μουσολίνι, έχοντας αποτύχει να κάνει από το 1941 αυτό που κατάφεραν οι γερμανοί μέσα σε μερικές ημέρες, εξοργίστηκε όταν έμαθε πως ο ελληνικός στρατός είχε συνθηκολογήσει αποκλειστικά στους Γερμανούς και απαίτησε την παράδοση των Ελλήνων και στις Ιταλικές ένοπλες δυνάμεις.

Ο Χίτλερ, ο οποίος χρειαζόταν την σύμπραξη των Ιταλών για την εισβολή στη Σοβιετική Ένωση, αναγκάστηκε να ταπεινώσει τους ευνοούμενούς του, Λιστ και τον Ντίτριχ, και να ενδώσει στις απαιτήσεις του Ντούτσε. Έτσι η συνθηκολόγηση υπογράφτηκε εκ νέου, στο τρίτο πρωτόκολλο και τελεσίδικα, μεταξύ του Τσολάκογλου,  του Ιταλού στρατηγού Φερράρο, καθώς και του Στρατηγού Άλφρεντ Γιόντλ, στις 23 Απριλίου, στη Θεσσαλονίκη.

Τελικά ο δωσίλογος[4] αντιστράτηγος Τσολάκογλου υπέγραψε τρία[5] πρωτόκολλα παράδοσης και υποταγής με τη Βέρμαχτ  με την συναίνεση και άλλων ανώτατων αξιωματικών (Μπαλοδήμο, Μπάκο, Δεμέστιχα κ.ά.) με την πίεση και τις «ευλογίες» του Μητροπολίτη Ιωαννίνων Σπυρίδωνα[6]

 

ΤΟ ΑΡΧΗΓΕΙΟ ΤΟΥ ΛΙΣΤ ΣΤΗ ΛΑΡΙΣΑ

 

Το κτίριο του Αβραάμ Μουσών είχε τότε επιταχθεί και «φιλοξενούσε» τον Ανώτατο Διοικητή του 12^ου Σώματος Στρατού, στρατάρχη Φον Λίστ (Wilhelm Siegmund Walther List). Εκεί προσήλθε, ο Ανδρ. Μπαλοδήμος - που συνοδευόταν από τον Σεπ Ντίντριχ (Sepp Dietrich) - να ενημερώσει για τα κρίσιμα σημεία της συνθηκολόγησης, τον Λιστ.

Η φωτογραφία ταυτοποιήθηκε μετά από πολύ προσεκτική παρατήρηση και έρευνα (από την Ομάδα Μελέτης Ιστορίας Κοινωνικών Αγώνων) και δείχνει τις σκάλες που οδηγούν στην δυτική είσοδο του κτηρίου του Αβραάμ Μουσών Στο αυτοκίνητο κάθονται ο Διοικητής της επίλεκτης Μονάδας των SS, Σεπ Ντίτριχ με τον συντ/ρχη Μπαλοδήμο και ο αντσυνταγματάρχης Χατζαρούλας[7].

 Το κείμενο αυτό δημοσιεύτηκε στην "Ελευθερία" της Λάρισας την Κυριακή 21 Απρίλη 2024

ΜΠΑΡΜΠΑΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ

takis-mp@hotmail.com

---

[1] Ο Sepp Dietrich ήταν άνθρωπος της εμπιστοσύνης του ίδιου του Χίτλερ, αφού ήταν μέχρι πριν λίγο καιρό διοικητής της προσωπικής του σω­ματοφυλακής,

[2] Το στρατηγείο του Ανώτατου Διοικητή του 12^ου Σώματος Στρατού, στρατάρχη Φον Λίστ (Wilhelm Siegmund Walther List), βρίσκονταν στο κτήριο του Αβραάμ Μουσών που σώζεται σήμερα, στην ΝΑ γωνία των οδών Παλαιστίνης και Φαρμακίδου.

[3] Γκράιφενμπεργκ Χανς τον λέει ο Ρίχτερ (Heinz A. Richter) στο βιβλίο του Η Ιταλο-Γερμανική επίθεση εναντίον της Ελλάδος, εκδ. Γκοβόστη, 1998, σελ.562. Ο Τσολάκογλου στα Απονημονεύματά του, σελ.143, τον λέει Γκρέϊτζεμπεργκ

[4] Ο δωσιλογισμός του Γ. Τσολάκογλου δεν έγκειται μόνο στη διαδικασία της συνθηκολόγησης, αλλά και στην ανάληψη της πρώτης κατοχικής «πρωθυπουργίας».

[5] Τα τρία πρωτόκολλα ήταν: 20/4 Βοτονάσι, 22/4 Λάρισα-Ιωάννινα, 23/4 Θεσσαλονίκη.

[6] Ο μητροπολίτης Σπυρίδωνας ανταμείφθηκε για την «πατριωτική» του δράση το 1949, με την παμψηφεί εκλογή του στη θέση του Αρχιεπισκόπου για την δωσιλογική του επιβράβευση, ως προς τις πρωτοβουλίες για την συνθηκολόγηση με τους Γερμανούς, Επί πλέον, συμμετείχε στη στημένη δίκη-παρωδία για την καταδίκη των αντιστασιακών μητροπολιτών Χίου Ιωακείμ Στρουμπή επισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδας.

[7] Ο δεύτερος Έλληνας αξιωματικός είναι, μάλλον, ο Χατζαρούλας, γιατί στα Απομνημονεύματά του (σελ.144), ο Τσολάκογλου γράφει: Ο επιτελής μου αντισ/ρχης Χατζαρούλας, κοινή συμ­φωνία, είχε μεταβεί εις Λάρισαν, ίνα υπόδειξη τας κατεχομένας παρ' ημών και των Ιταλών γραμμάς και τους γνωστούς μας Σταθμούς Διοικήσεων των Ιταλών, επί τώ σκοπώ να αποσταλούν γερμανικά αεροπλάνα διά να ειδοποιήσουν τους Ιταλούς προς κατάπαυσιν του πυ­ρός.