Η ΣΦΑΓΗ ΣΤΟ ΔΟΜΕΝΙΚΟ από τους δήθεν ήπιους Ιταλούς – Ο φασισμός με όποιο μανδύα και αν εμφανιστεί βάρβαρος παραμένει

Φλεβάρης του 1943.

Το αντάρτικο κίνημα όλο και δυνάμωνε από εκείνους τους πατριώτες που άφησαν τις δικές τους δουλειές και το προσωπικό τους συμφέρον. Και όπως έλεγε ο Κολοκοτρώνης για τους επαναστάτες του 1821:

Έτρεξαν, εκόπιασαν  και εθυσιάσθηκαν διά την κοινήν ελευθερίαν, και δεν εμισθώθησαν δι’ απόλαυσιν υλικήν. Εκείνων εκ των Ελλήνων πρέπει να επαινώμεν και να μακαρίζωμεν… Και λίγο παρακάτω συμπληρώνει: Πρώτον και κύριον έργον των επαναστατών είναι να σκοτώσουν τον εχθρόν της πατρίδος των, δια να του αφαιρέσουν την εξουσίαν …[1]

Το μήνυμα που πήρε η αντάρτικη ομάδας του ΕΛΑΣ , του Β. Οικονόμου, έλεγε ότι κάπου εκεί κοντά γίνονταν συμπλοκή ανάμεσα σε αντάρτες και σε μια ιταλική φάλαγγα.

Μια δύναμη από 50 παρτιζάνους μοιρασμένη σε τρεις ομάδες κι αθέατη, είχε στήσει ενέδρα πίσω από τους γήλοφους της περιοχής, στην θέση Μαυρίτσα στον δρόμο ανάμεσα στο Δομένικο και στη Μυλόγουστα. Στις δέκα και μισή το πρωί μια φάλαγγα με 4 φορτηγά ιταλικά, δύο μοτοσικλετιστές που προπορεύονταν, πλησίασε στο σημείο της ενέδρας. Ένας αντάρτης έριξε μια χειροβομβίδα στις μοτοσυκλέτες. Ο ένας μοτοσικλετιστής σκοτώθηκε, ενώ ο άλλος έκανε στροφή και με ταχύτητα έφυγε προς την αντίθετη κατεύθυνση, προς την Μυλόγουστα, όπου στάθμευε ένας λόχος Ιταλικού στρατού.  Μόλις οι αντάρτες αντίκρισαν τους Ιταλούς, έβαλαν μ’ όλα τα όπλα και τα πολυβόλα από τις θέσεις τους, ενάντια στη διερχόμενη φάλαγγα.

Οι δυνάμεις των Ιταλών ξεπερνούσαν την δύναμη του τάγματος. Το ανακοινωθέν αριθ. 4[2] του Στρατηγείου Θεσσαλίας του ΕΛΑΣ αναφέρει πως ενεφανίσθης 6 αυτοκίνητα πλήρη Ιταλών στρατιωτών, περίπου 130 αν  και κατά τις πληροφορίες των ανταρτών κατευθύνονταν προς τα Χάσια για να «χτενίσουν» τα γύρω χωριά που τα «πατούσε» ο ΕΛΑΣ.

Χαλάζι οι σφαίρες και το κροτάλισμα των πολυβόλων, έδειχνε πως η συμπλοκή συνεχιζόταν αμείωτη και με αδιάκοπη σφοδρότητα και ένταση. Η μάχη φαίνονταν πως δεν πήγαινε καλά για τους Ιταλούς. Σε λίγο πάνω από το πεδίο εμφανίστηκαν δύο αεροπλάνα που άρχισαν να διαγράφουν αμέσως αλλεπάλληλους κύκλους.

Αφού έκαναν την αναγνώριση άρχισαν να πολυβολούν άγρια σε κάθε κατεύθυνση, αναγκάζοντας τους αντάρτες να συμπτυχθούν προς τα ενδότερα.

Ο απολογισμός εκείνης της σύγκρουσης ήταν εννέα νεκροί και τραυματίες Ιταλοί και ένας αντάρτης βαριά τραυματισμένος[3]. Ο Δημήτρης Μπαλής, επιτελάρχης της Ιης Μεραρχίας του ΕΛΑΣ και διευθυντής του 3ου Γραφείου επιχειρήσεων, μας δίνει 60 περίπου νεκρούς Ιταλούς και 30 τραυματίες, που άντλησε από το «Ημερολόγιο της Ιης Μεραρχίας»[4].

Ο μοτοσικλετιστής που έφθασε στην Μυλόγουστα ενημέρωσε τους Ιταλούς για την επίθεση και εκείνοι ειδοποίησαν τις φρουρές της Ελασσόνας και του Τυρνάβου.

Τρεις φάλαγγες αυτοκινήτων με εξαγριωμένους ιταλούς στρατιώτες και λεγεωνάριους, ξεκίνησαν από τον Τύρναβο, την κοντινή Μυλόγουστα και την Ελασσόνα, σκορπίζοντας τον θάνατο στο δρόμο τους, καθώς κατευθύνονταν στον τόπο της ενέδρας, ανάμεσα στα χωριά Αμούρι και Δομένικο.

 

Ο ρόλος των δοσίλογων - Λεγεωνάριων

Ιδιαίτερο ρόλο διαδραμάτισε ο δωσίλογος συνεργάτης των κατακτητών διορισμένος από αυτούς πρόεδρος της κοινότητας του χωριού Νίκος Χώτος, που βοήθησε τους Ιταλούς, αφού τους παρέδωσε μια ονομαστική κατάσταση των κατοίκων.

 Όπως αναφέρονται στα Πρακτικά της δίκης των δοσιλόγων:

Από το χωριό μας υπηρετεί ως λεγεωνάριος μόνον[5] ο Νικόλαος Χώτος, τον οποίον ο Ματούσης και ο Διαμάντης διόρισαν Πρόεδρον της Κοινότητας Δομενίκου. Πρόεδρος της Κοινότητος Δομενίκου ήμην εγώ, αλλά κατ’ εντολήν του Ματούση και Διαμάντη παρέδωσα την προεδρίαν εις τον Νικόλαον Χώτον όστις μετά τριήμερον έφερεν και έγραφον διαταγήν της Νομαρχίας Λαρίσης περί διορισμού αυτού και αντικαταστάσεώς μου. Ο Νικόλαος Χώτος έγινε όργανον των Ιταλών και απεκόμισε πολλά κέρδη εκ της μετά των Ιταλών συνεργασίας του…[6]

Αλλά και σε κάθε δράση των κατοχικών στρατευμάτων, δίπλα τους βρίσκονταν οι απαραίτητοι ντόπιοι καταδότες. Αυτό αναδείχνεται και πάλι από τις δίκες των δοσιλόγων για τον Οκταβιανό Χατζημπύρο, κάτοικο Πραιτωρίου Ελασσόνας, από μαρτυρίες[7]:

Ο Οκταβιανός Χατζημπύρος ήτο[8] εις την Ιταλικήν φάλαγγα, ότε την εκτύπησαν οι αντάρτες, και μάλιστα ετραυματίσθη και μετά επακολούθησε η καταστροφή του Δομενίκου.

Σε άλλη κατάθεση:

Ο Οκταβιανός Χατζημπύρος φορούσε το σήμα του ιταλού επιλοχίου και την ημέρα που οι αντάρται που χτύπησαν του Ιταλούς πήγε εις την Ελασσόνα να φέρει τους Ιταλούς. Μετείχε δε ενεργώς όλων των πράξεων του ιταλικού στρατού.

Και σε τρίτη μαρτυρία για τον ίδιο αναφέρεται:

Ο Οκταβιανός Χατζημπύρος ήτο ντυμένος ως Ιταλός, εις αυτόν δε οφείλεται ο θάνατος του ήρωος της Αλβανίας ταγματάρχου Μπαλντούμη, τον οποίο επρόδωσε στους Ιταλούς.

Κι αυτό είναι μόνο ένα μικρό δείγμα της συμβολής του δοσιλογισμού στην «υπόθεση του Δομένικου», αφού συμμετείχαν και πολλοί άλλοι, όπως ο Αδάμος ά Αδαμάκης Μπίλης (Μπίλιας). 

Νικόλαος  Μπαμπαλής

Αξίζει να αναφέρουμε τη στάση που κράτησε ο διοικητής της Υποδιοίκησης Χωροφυλακής Ελασσόνας, Νικόλαος Μπαμπαλής, που έστειλε στο ιταλικό Φρουραρχείο Ελασσόνας επιστολή διαμαρτυρίας και αναφέρθηκε στις θηριωδίες των Ιταλών φασιστών, φθάνοντας στο σημείο να κατηγορήσει τους Ιταλούς πως τέτοια κακουργήματα διαπράττουν μόνο οι βάρβαροι. Ακόμα την επιστολή του έστειλε στον Διεθνή Ερυθρό Σταυρό, στο υπουργείο των Εσωτερικών και το Αρχηγείο Χωροφυλακής.

Το αποτέλεσμα ήταν η φυλάκιση και η καταδίκη του σε θάνατο, ποινή την οποία τελικά γλίτωσε. Δε γλίτωσε όμως τη μεταφορά του σε στρατόπεδο συγκέντρωσης στην Ιταλία. Μετά την απελευθέρωση επέστρεψε στην Ελλάδα, κρίθηκε ακατάλληλος για τη Βασιλική Χωροφυλακή και διώχθηκε από τις τάξεις της[9]. Ο Νικόλαος Μπαμπαλής επέδειξε αυτοθυσία και δε φοβήθηκε να υπερασπιστεί το δίκαιο ενάντια στις θηριωδίες των Ιταλών σε αντίθεση με πολλούς δωσίλογους

Από παρελθούσης Τρίτης κωμόπολις, Δομενίκου δεν υπάρχει. Στρατός κατοχής με επικεφαλής αξιωματικούς, εξ αφορμής μιας επιθέσεως ενεργηθείσης κατ’ αυτού επί δημοσίας οδού Τυρνάβου - Ελασσόνος υπό 50δος ενόπλων ανταρτών και ενισχυθείς εκ Λαρίσης - Τυρνάβου - Ελασσόνος με στρατόν και αεροπορίαν, δεν επεδόθη εις δίωξιν ανταρτών, αλλά μετά λύσσης επεδόθη εις εύκολον ηρωϊσμόν, δηλαδή σύλληψιν και φόνον αθώων, διαρπαγήν και πυρπόλησιν οικιών. Εκτός συλληφθέντων εντός κωμοπόλεως συνέλαβον εν υπαίθρω πάντα ασχολούμενον εις γεωργικός εργασίας και τους εφόνευσαν. Μέχρι στιγμής αριθμός εκτελεσθέντων υπερβαίνει 150, χωρίου Μυλόγουστα 15, χω­ρίου Αμούρι 5[10], πυρποληθείσαι οικίαι 200. Δομενίκου θρήνοι, οδυρμοΙ και κραυγσί απελπισίας ακούονται και συγκινητικαί σκηναί εκτυλίσσονται. Απορφανισθείσαι οικογένειαι στερούνται στέγης, τροφής και παντός χρειώδους.

ΟΙ ΦΟΝΟΙ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΙΝΑΙ ΕΡΓΟΝ ΣΑΣ

Ο ίδιος υποδιοικητής, που πλημμύρισε από πρωτοφανή αγανάκτηση, έστειλε προς την Ιταλική Διοίκηση έγγραφο στο οποίο μεταξύ άλλων ανέφερε.

Διαμαρτύρομαι με όλην την δύναμιν της ψυχής μου ως αξιωματι­κός και ως άνθρωπος διά τα αποτρόπαια εγκλήματα, τα οποία την παρελθούσαν Τρίτην 16ην τρέχοντος μηνός διέπραξεν εις Δομένικον ο στρατός σας, έχων δυστυχώς αξιωματικούς επικεφαλής, διά της θανατώσεως 150 αθώων και αόπλων πολιτών Δομενίκου, Απορφανίσας ισα­ρίθμους οικογενείας και ρίψας εις την δυστυχίαν και θλϊψιν αρκετάς εκατοντάδας αθώων γυναικοπαίδων και πυρπολήσας υπερδιακοσίας οικΙας μετά των υπαρχόντων των και αφού προηγουμένως οι αξιωματικοί και οι στρατιώται σας αφήρεσαν ό,τι πολύτιμον αντικείμενον εύρον.

Και άλλοτε στρατιώται σας και αξιωματικοί διέπραξαν εγκλήματα, φονεύσαντες αθώους, πολίτας και επεχειρήσατε να συγκαλύψετε τα εγκλήματα αυτά και δεν εδίστασαν οι αξιωματικοί σας να αποδώσουν τους φόνους εις Έλληνας (λεγεωναρίους) περιβληθέντας δήθεν στολάς Ιταλών και επεχείρησαν να με εκβιάσουν να υποβάλω αναφοράν, αναιρούσαν προηγουμένην διά της οποίας κατήγγειλα τους φόνους αυτούς Τώρα ποίαν δικαιολογίαν θα προβάλετε; Ημείς, στηριζόμενοι εις τα γεγονότα του ΔΟΜΕΝΙΚΟΥ, θα πιστεύωμεν ακραδάντως ότι όλοι οι φόνοι Ελλήνων είναι έργον σας.

---

[1] Απομνημονεύματα του Κολοκοτρώνη, παρουσίαση Γ. Τερσέτη - Α. Πολυζωϊδη, Φωτάκου, , επιμέλεια Έλλης Αλεξίου, εκδ. Ιστορικές 1821, Αθήνα 1977, σ.43.

[2] Λανθασμένα ο Λάζαρος Αρσενίου στο βιβλίο του Η Θεσσαλία στην Αντίσταση (1999), τ. Α΄, σ.236, γράφει ανακοινωθέν Αρχηγείου Β. Θεσσαλίας αριθ. 6.

[3] Αυτόν τον απολογισμό μας τον δίνει ο Βάσος Καλογιάννης σε μια αναφορά του στον τοπικό τύπο.

[4] Δημήτρης Εμ. Μπαλλής, Ο ΕΛΑΣ στη Θεσσαλία, εκδ. Σ.Ε., Αθήνα 1981, σ. 204.

[5] Υπήρχαν και άλλοι δέκα (10) αναφέρει άλλος αφηγητής.

[6]  Πρακτικά Ε.Δ.Δ. του Εφετείου της Λάρισας με αριθμό 159/1946 // Σταύρος Παπαγιάννης, Τα Παιδιά της Λύκαινας…, εκδ. Σοκόλη, Αθήνα 2004, σ.49.

[7] Ό.π., σ. 65

[8] Ό.π., μαζί με τον Οκταβιανό ήταν και ο αδερφός του.σ. 160 [αφήγηση Ανδρέα Πάκα]

[9] Λάζαρος Αρσ. Αρσενίου, Η Θεσσαλία στην Αντίσταση, εκδόσεις «έλλα», Λάρισα, τόμος Α’, σελ. 237.

[10] Ο συνολικός αριθμός των δολοφονημένων από τους Ιταλούς δίνεται διαφορετικός από όσους έχουν γράψει, γιατί υπάρχει η δυσκολία της καταγραφής εκείνων των διάσπαρτων εκτελεσμένων που βρέθηκαν έξω από τα χωριά, κατά τη συνολική διαδρομή των κατοχικών στρατευμάτων που κινήθηκαν μεταξύ Ελασσόνας καιΤυρνάβου.